|
Sera ve Sera Tarımı
Günümüz koşullarında tarımda ürün artışının sağlanması için örtü altlarında ve seralarda üretim yapılmaktadır. Böylelikle piyasaya sürekli taze ürün çıkmakta ve tarımda mevsimlik iş gücü kullanımı bütün bir yıla dağıtılmış olmaktadır. Seraların bu olumlu etkisi ülkemizde de seracılığın hızlı bir şekilde gelişimini sağlamıştır; ancak bu konudaki çalışmaların çok sınırlı olması seracılığın gelişimi konusunda olumsuz etkiler yaratmaktadır. Sera yapımındaki hatalar, seralarda yetiştirilen ürünlerin miktarının azalmasına ve kalitesinin düşmesine neden olmaktadır.
1.1. Seranın Önemi ve Tanımı
1.1.1. Önemi
Ülkemizde kırsal kesimde nüfusun tutulmasının en önemli sorunlarından biri toprak -
sermaye büyüklüğüdür.Nüfusun hızlı artması sonucu, gittikçe parçalanan arazi, her geçen
gün küçük alanlardan daha fazla yararlanmayı gerektirmektedir. Sera, ülkemizde işsizliği
azaltan, daha fazla ürün alınmasını sağlayan, nüfusu kırsal kesimde tutarak çarpık
kentleşmeyi engelleyen önlemlerden biri olacaktır.
1.1.2.Tanımı
Seralar; bitki yetişmesine uygun şartların sağlanması amacı ile çevre şartları kontrol
edilebilen veya düzenlenen cam, plastik, fiberglas gibi ışığı geçiren materyallerle örtülü yapı
veya yapı elemanlarıdır. Kısacası sera; iklime bağlı kalmadan , bütün yıl boyunca ekonomik
olarak bitkilerin üretilebileceği tesisler olarak tanımlayabiliriz.
İklimle ilgili çevre koşullarına, tümüyle veya kısmen bağlı kalmadan gerektiğinde
sıcaklık, ışık, nem, ve hava gibi etmenler denetim altında tutularak bütün yıl boyunca çeşitli
kültür bitkileriyle bunların; tohum, fide, fidanlarını üretmek; korumak, sergilemek amacıyla
cam, plastik vb. ışık geçilerebilen malzeme ile kaplanarak değişik şekillerde yapılan , yüksek
sistemli bir örtü altı yetiştiriciliğidir. Bu tür tesislerin bulunduğu işletmelere sera işletmesi
denir.
Sera içindeki çevre şartlarının istenildiği gibi kontrol edilebilmesi ve düzenlenmesi,
dış çevre şartlarından etkilenmeden yıl boyunca bitki üretmek ve pazara sunma imkanını
verir. Dış çevre şartlarında olduğu gibi düşük ve yüksek sıcaklıktan, fazla ve eksik ışıktan,
nisbi nemden, kar, yağmur, dolu ve rüzgar gibi iklim olaylarından etkilenmez.
Bitkilere göre ürün programı yapılabilir. Hastalık ve zararlılar kontrol edilebilir. Birim
alandan, yıl boyunca, fazla ve kaliteli ürün alınır. Buna karşın seraların inşası, donatımı ve
çalıştırılması oldukça zor ve pahalıdır.
Sera yetiştiriciliğinin yararlarını şöyle sıralayabiliriz:
Bitki yetiştirme devresi uzar. Bir yılda birden fazla bitkisel üretim sağlanır.
Serada yetişen ürünlerin pazara erken ya da geç çıkarılması sorunu yoktur.
Pazarda sürekli ürün vardır.
Yetiştirilen bitkinin birim alandaki verimi arttırılmış , kalite yükseltilmiştir.
İşletmede çalışma sürekli olduğundan işçilik yönünden yıl boyunca büyük
değişiklik olmaz. Böylece mevsimlik sorunu azaltılmış olur.
Sera yetiştiriciliğinin birçok teknolojiye gereksinimi vardır. Böylece bu
teknoloji dallarının gelişmesine yardımcı olur. 1.2. Sera Tarımı ve Gelişmesi
1.2.1. Dünyada Seracılık
Dünya ülkeleri arasında sera yetiştiriciliği en çok ABD, Japonya ve Hollanda da
yapılmaktadır. ABD’de sera yetiştiriciliği en çok Kaliforniya, Florida da yapılmakta olup
%39’unu cam seralar oluşturmaktadır. Seraların % 78’i çiçekçilikle uğraşmaktadır. Avrupa
da ise Hollanda, sera yetiştiriciliği bakımından ilk sırada yer alır. Soğanlı ve yumrulu çiçek
üretiminde öncülük yapmaktadır. İspanya, Fransa ve İtalya gibi ülkelerde de plastik seralar
kullanılmaktadır.
Sera yapılan ülkeleri bulunduğu iklim kuşağına göre serin-soğuk ve ılıman–sıcak
iklim kuşaklarına ayırmak olasıdır. Serin-soğuk iklim bölgesi içerisinde yer alan ülkeler
arasında Hollanda, İngiltere, Romanya, Almanya, Bulgaristan’ı sıralayabiliriz.
Serin – soğuk iklim kuşağındaki seraların ortak özellikleri şöyle sıralanabilir.
a) Seraların örtü malzemesi cam olup, seraların ısıtılması zorunludur.
b) Seraların yapımı yüksek maliyet gerektirmektedir.
c) İşletme masrafı yüksek, iş gücü pahalıdır.
d) Üretim teknolojisi yüksektir. Verim miktarı ve kalitesi yüksektir. Ilıman-sıcak iklim kuşağında bulunan ülkeler arasında (Türkiye’nin de içinde
bulunduğu) Japonya, İtalya, İspanya, Fransa, İsrail, Yunanistan’ı sıralayabiliriz. Bu kuşakta
sera yetiştiriciliği, genel olarak soğuk aylara yöneliktir. Bu kuşağın seracılık özelliklerini
şöyle sıralayabiliriz.
a) Yatırım maliyetleri düşüktür. Örtü materyali plastiktir. Isıtma asgari düzeydedir.
b) İşletme giderleri azdır; çünkü ısıtma masrafı az, işçilik daha ucuzdur.
c) Üretim teknolojisi düşüktür. Verim ve kalite, serin –soğuk iklim kuşağındakine
göre daha düşüktür.
1.2.2. Türkiye’de Seracılık
Ülkemizde seracılık, diğer ülkelere oranla daha yenidir. İlk seralar, kamu
kuruluşlarınca Antalya, İçel illerinde deneme amacıyla yapılmıştır. Zaman içerisindede Ege
ve Marmara bölgelerinde yaygınlaşmıştır. Ülkemiz seracılığı Marmara, Ege, Akdeniz kıyı
şeridinde gelişme göstermiştir. Ülkemizdeki sera alanlarının son yıllardaki dağılımına
baktığımızda % 65’nin Antalya da yer aldığını görmekteyiz.
Ülkemizde seracılığın bölgelerimize göre belirgin özelliklerini özetlersek; seracılığın
yoğun olarak yapıldığı en kuzeydeki yöre Yalova’dır. Mikroklima özelliği gösteren ekoloik
yapısı ve İstanbul gibi büyük bir tüketim merkezine yakın oluşu önemini artırmaktadır.
Buralarda saksı ve kesme çiçek yetiştiriciliği yaygındır. İzmir’de seraların büyük bölümü
Balçova tarafındadır. Mikroklima özelliği gösteren ekolojik yapısı, jeotermal enerjiden
faydalanmaları ve İzmir’e yakınlığı burada da seracılığın gelişmesini sağlamıştır. Antalya
yöresinde ise seralar daha çok Kaş tarafında yer almaktadır. Seralarda sebze yetiştiriciliği
ağırlıktadır.
Türkiye de seracılığın yıllık ortalama artış hızı % 15 dolayındadır.
1.3. Sera Yerinin Seçiminde Etkili Olan Faktörler
1.3.1. Ekolojik Faktörler
Bitkilerin normal olarak yetişip gelişebilmesi için uygun çevre koşullarına gereksinim
vardır; bu nedenle sera planlaması yapılırken çevre koşulları bilinmelidir.
1.3.1.1. Işık
Işık, yeşil bitkilerin gelişmelerinde temel faktördür. Bitkiler, fotosentez yaparken
güneş ışığından yararlanır. Bitkiler, ancak ışık enerjisi olduğu zamanlarda havanın
karbondioksidi ile bünyelerindeki suyu birleştirerek karbonhidratların oluşumunu sağlar.
Bitkilerin optimum gelişme sağlayabilmesi için bitki yetiştirecek bölgede güneşlenmenin
istenilen düzeyde olması gerekir.
Her bitkinin, gelişme sırasında güneşlenme miktarı farklıdır. Güneşlenme miktarı
arttıkça bitki gelişmesi de artar. Özellikle kış aylarında havaların sürekli bulutlu olduğu
düşünülürse, güneşlenmesi fazla olan yerin, sera yeri seçiminde önemli olduğu görülür.
Ülkemizde ışıklanma yönünden hemen hemen her yerde sera yapımı mümkündür.
1.3.1.2. Sıcaklık
Sera içinde arzu edilen sıcaklığın elde edilmesinde, çevre sıcaklığı önemlidir. Kış
ayları ılık geçen yerler, tercih edilmelidir; çünkü ısıtma masrafı azdır. Soğuk mevsimlerde,
özellikle geceleri seraların ısıtılması gerekir. Ayrıca mikroklima yerler, sera kurmak için
uygun alanlardır.
Sera bitkilerinin sıcaklık istekleri farklıdır. Sera yerini seçerken yetiştireceğimiz
bitkiyi tanımalıyız. 1.3.1.3. Hava Hareketi
Sera kurulacak yerde yerel rüzğarların incelenmesi gerekir. Sera yerleri seçilirken
soğuk ve kuvvetli rüzgarlardan korunaklı yerler tercih edilmelidir. Rüzgarlı bir yerde sera
kurma zorunluluğu varsa sera etrafına rüzğar kıranlar tesis edilmelidir. Rüzgarlar; sera
üzerinde yıkım yapabilir, örtü malzemesinin yırtılmasına, kırılmasına neden olabilir; ayrıca
örtü malzemesi ne kadar sağlam yapılırsa yapılsın sera içi sıcak havanın çeşitli yollarla dışarı
kaçmasına neden olur.
1.3.1.4. Toprak ve Topoğrafya
Seralar yoğun tarım yapılan yerler olduğu için toprağın kaliteli olmasına özen
gösterilmelidir; ancak saksı bitkisi yetiştireceksek o zaman toprak, önem teşkil etmez. Sera
kuracağımız yerde, drenajın iyi olmasına özen göstermeliyiz. Taban suyu yüksek yerler;
toprağın soğuk kalmasına, havasızlığa ve bitkilerin köklerinin hastalanmasına neden
olacağından seramızı askıya almamız gerekmektedir.
Sera toprağı yanında arazi topoğrafyası da sera yerinin seçiminde etkilidir. Sera
kurulacak alanların çok eğimli olması sera yapımı, sulama ve toprak çalışması bakımından
güçlük yaratabilir. 1.3.1.5. Yön
Seralarda azami güneşlenmeyi sağlamak amacıyla seranın güneye, güneydoğuya,
güneybatıya yönlendirilmesi istenir. Eğimin güney yönünde olması, soğuk ve kuvvetli
rüzgarların engellenmesine neden olur. Sera yönünü belirlerken, bitkilerin birbirlerine gölge
yapmayacak biçimde olmasına özen gösterilmelidir. Bunun için genellikle bitki sıraları,
güney-kuzey doğrultusunda olmalıdır. Seraların kış aylarında , en iyi şekilde ısınmalarının
sağlanması için seranın doğu-batı yönünde yönlenmesi gerekir.
1.3.2. Sulama Suyu
Serada yetiştirilecek bitkilerin su gereksinimlerini karşılamak, sıcak günlerde serayı
nemlendirmek veya soğutmak için sera kurulan yerde su bulunması gerekir. Ayrıca hasat
edilmiş ve kirli olan sebzelerin pazara gönderilmeden önce yıkanması, seradan kullanılan
tarımsal savaş ilaçlarının sulandırılması ve kirlenen sera örtüsünün yıkanması için de suya
gereksinim vardır. Eğer sera kurulacak yerde su bulunmuyorsa , bölgedeki yağışlardan
yararlanılarak toplanılan yağmur suları seralarda kullanılır.
1.3.3. Ekonomik Faktörler
Seraya yapılan yatırımdan en iyi biçimde yaralanma ve karşılığında belli bir gelirin
elde edilmesi gerekir; bu nedenle sera yerinin seçiminde şu konulara önem verilmelidir.
1.3.3.1. Enerji
Seranın kurulacağı yerde , sürekli ve ucuz olarak kullanılabilecek bir enerji kaynağı
olmalıdır. Serada enerji; ısıtma, araç ve gereçlerin çalışmasında kullanılır. Enerji olarak;
elektrik, jeotermal enerji, güneş enerjisi, doğalgaz, kömür, kalorifer yakıtları kullanılabilir.
1.3.3.2. Yol
Seralarda üretilen ürünler; çok taze, hassas ve su oranı fazla olan ürünler olduğundan
yolda taşıma anında zarar görmemeleri için ulaşım yollarına yakın olmalıdır; ayrıca serada
kullanılacak malzemelerin seraya taşınabilmesi için de seranın yola yakın olması gerekir.
1.3.3.3. Pazar ve Satış Olanakları
Serada yetiştirilen ürünlerin daha pahalı olması nedeniyle satış olanaklarının iyi
değerlendirilmesi gerekir. Bunun için serada üretilecek ürünlerin yüksek fiyatla ve çabuk
satılması istenir. Seracılık yapmaya daha az uygun olan fakat büyük yerleşim merkezlerine
yakın olan yerlerde, sera kurulup işletmesi mümkün olabilir. İç pazarın yetersiz olması
durumunda mutlaka dış pazar aranmalı ve pazar isteğine uygun üretim yapılmalıdır.
1.3.3.4. İşletmenin Yerleşim Düzeni
Bir işletme içerisinde seralardan başka yapıların da bulunması gerekir. Seraların
işletme merkezinden uzak kurulması seranın bakımını ve kontrolünü zorlaştırır; bunun için
işletme içindeki bölümler, görevlerini en iyi şekilde yerine getirebilecek düzende
kurulmalıdır.
Bir sera işletmesinde bitki yetiştirme amacına yönelik bölümlerle birlikte yardımcı
yapılar da bulunur. Bunlar; sterilizasyon, gübre hazırlama, ürün paketleme,depolama ve
ısıtma bölümleridir. Bu bölümler, çalışma kolaylığı açısından bir bütün olarak
düzenlenmelidir.
| Comments () >> |
 |
| Write comment |
You must be logged in to post a comment. Please register if you do not have an account yet. |
 |
