ÜZÜMSÜ MEYVELER

Bu dersimizde üzümsü meyvelerden çilek, nar ve incir yetiştiriciliği ile hastalık ve zararlılarını ve bunlardan korunma yöntemlerini öğreneceğiz.

ÇİLEK  YETİŞTİRİCİLİĞİ

Çilek otsu fakat çok yıllık bir bitkidir. Modern yetiştiricilikte çilek tesisi yaz dikimi ile 1 yıllık yapılmalıdır. Çilek yetiştiriciliğinde bitki başına verimi fazla, erkenci, meyve iri ve yola dayanıklı olabilmesi için meyve eti sert çeşitler seçilmelidir. Ülkemiz ekolojik koşulları itibariyle çilek yetiştiriciliğine uygun olup, Kuzeydoğu ve Güneydoğu Bölgeleri hariç, diğer bölgelerde yetiştiriciliği yapılmaktadır.

1- İKLİM VE TOPRAK İSTEKLER

Çilek toprak istekleri bakımından fazla seçici değildir. Fazla kireçli olmayan her çeşit toprakta yetiştirilebilmektedir. Çilek yetiştiriciliği için en uygun süzek, kumlu-tınlı ve hafif topraklardır. Hafif topraklar kısmen daha çabuk ısındığı için biraz erkencilik sağlamaktadır. Çilek -10°C ye kadar özel bir tedbir alınmadan yetiştirilebildiği halde daha soğuk bölgelerde bitkilerin saman, kuru yaprak vs. gibi materyalle örtülmesi, dondan korunması için gereklidir.

2. TOPRAK HAZIRLIĞI

Çilek toprak altı mantarlarına karşı hassas olduğu için çilek dikilecek toprağın mantar veya nematod yönünden temiz olması gerekir.

Toprak iyice işlendikten sonra dekara 3-4 ton yanmış çiftlik gübresi atılmalıdır. Ayrıca dekara 30-35 kg kompoze gübre (fosforlu ve potaslı) verilmelidir. Meyve üretimi için masuralar büyük arazilerde karık pulluğu ile, küçük arazilerde ise elle 65-70 cm genişlik, 25-30 cm yüksekliğinde  hazırlanmalı  ve  sulanarak  dikim  öncesi  tava getirilmelidir.

3.  FİDE YETİŞTİRİCİLİĞİNİN  ÖNEMİ  VE SORUNLARI

Yetiştiriciler istenilen çeşit ve miktarda fide bulmakta zorluklarla karşı  karşıyadır.  Bu durumda fidelerini  meyve üretimi yaptıkları parsellerden almaktadırlar. Meyve alınan  bitkilerden,  alınan  bu fidelerin gelişmeleri zayıf ve verim kalitesi düşük olmaktadır.

Ülkemizde fide üretimi halen Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsüne ait fideliklerde ve Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümünde 1982 yılından beri yapılmaktadır.

Özel fidelerde yetiştirilen fidelerin meyve verim ve kalitesi daha iyi olmakta ve üretim kaynaklı fidelere göre yaklaşık 4-5 kat daha fazla ürün elde edilmektedir.

4.  YETİŞTİRME  SİSTEMLERİ

4.1. Örtü Altı Yetiştiriciliği

Isıtılan ve ısıtılmayan cam sera veya yüksek ve alçak tünellerde yapılmaktadır. Seralarda 4-6 hafta, yüksek tünellerde 2-4 hafta, alçak tünellerde 1-2 hafta erkencilik sağlanabilir. Örtü altında Aralık-Ocak aylarından itibaren ürün elde edebilmektedir.

4.2. Açıkta Yetiştiricilik

İlk ürünler Mart ortasından itibaren alınmaktadır. Kış aylarındaki düşük sıcaklıklardan, açan çiçek ve meyveler zarar görmektedir.

5. DİKİM ZAMANLARI

5.1. Yaz Dikimi

Frigo bitkilerle yapılır. Kış dikimine göre verim 2-3 kat fazladır. Akdeniz Bölgesinde yaz dikimi için uygun zaman Temmuz 15 - Ağustos 15 arasıdır. Bitkiler 15-20 gün süresince günde 3-4 defa yağmurlama şeklinde sulanmalıdır. Aksi halde sıcak yaz aylarında fidelerin tutması güçleşir. Yaz dikiminde, dikimden hemen sonra açan çiçekler mutlaka koparılmalıdır. Dekara verim 6-7 ton' dur. Yaz dikimine ait görüntü resim 4'te verilmiştir.

Balcalı Çeşitleri

Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümünden temin edilen çeşitlerdir. Bunlardan,

Balcalı-3

Erkenci, iri meyveli ve meyve eti sert olan bir çeşittir. Verimi oldukça yüksektir. Meyve açık kırmızı, uzun konik şekilli, tat kalitesi iyidir, dayanıklıdır.

Balcalı-1-2

Yine iri, gösterişli  meyve eti  sert ve verimli çeşitlerdir. Orta erkencidir. Standart çeşit Pocahontas ve erkenci Balcalı-3'e ait görüntü Resim 5'te verilmiştir.

Şekil 1. Çeşitlere ait görünüm.

NAR  YETİŞTİRİCİLİĞİ

Dünyada çok eski yıllardan beri nar üreticiliği yapılmakta olup, narın kök, gövde, yaprak, çiçek ve meyvelerinden çeşitli amaçlar için yararlanılmakta bazı efsane ve kutsal kitaplarda da yer almaktadır.

Nar genellikle taze olarak tüketilmekte ise de muhafaza süresi uzun olduğundan~(2-3 ay) değişik şekillerde tüketimi de yaygındır. Nar suyu, nar pekmezi, nar ekşisi ve nar çekirdeklerinden bitkisel yağ da üretilmekte, hayvan yemlerine besin unu olarak katılmaktadır. Meyve kabuğu % 28-30 oranında tane içerdiğinden dericilikte (sepicilik) kullanılan değerli bir maddedir. Yine meyve kabuğundan mürekkep yapımında kumaş ve deri boyacılığında önemli miktarda kullanılmakta ve bazı ateş düşürücü ilaçların yapımında faydanılmaktadır.

NARIN  MORFOLOJİK VE FİZYOLOJİK ÖZELLİKLERİ

Ağaç  Özellikleri

 Nar bitkisi 1-5 m boyunda çalı ya da ağaççık şeklinde çok dallı bir taca sahip olup, genç dallar köşeli koltuk sürgünleri uçları sivri ve iğ şeklindedir.

Yapraklar

Yaz sürgünleri üzerinde sık bir şekilde bulunurlar. Kenarları tüylü üst yüzeyleri dumanlı ve açık yeşil renktedir.

Çiçekler

İki eşeyli, büyük kendine özgü kırmızı nadiren sarı ya da beyaz renkte ve kokusuzdur.

Meyveler

5-15 cm çapında ve küreseldir. Meyveler parlak kırmızı, sarımsı, yeşil ya da beyazımsı renkte derimsi yapıda bir kabukla kaplıdır. Meyveler daneli tohumlar köşeli ve içleri serttir.

Nar tropik ve subtropik iklim meyvesidir. Fakat sıcak ılıman iklim bölgelerinde de yetişebilmektedir. Genellikle -10°C ye kadar dayanır. -15°C ve daha düşük sıcaklıklarda dallar -20°C de bitki zarar görür. Tropik iklimlerde herdem yeşil olmasına karşılık Subtropik ve ılıman bölgelerinde yaprağını dökmekte ve çok az bir soğuklama ihtiyacı göstermektedir.

Tozlanma

Büyük ölçüde böceklerle olur. Bazı narlar ise kısır çiçeklere sahiptir.

Verim

Narlar genellikle erken yaşlarda meyveye yatarlar. lyi bakımlı bir ağaç 3. yılında meyve vermeye başlar. 4. yılında tam meyve alınabilir. Ortalama verimi Akdeniz Bölgesi için 35-70 kg arasındadır.

Ülkemizde standart nar ve meyve özelliklerinin belirlenerek üretimin bu yönde gelişmesi de amaçlanmıştır. Bütün bölgeler için nar tipleri olarak Devedişi, Kadı, Lefan, Misk, Zivzik, Çekirdeksiz ve Hicaznarı çeşitleri önerilmiştir. Ayrıca Akdeniz Bölgesinde bunlara ilave olarak Keben, Katırbaşı ve bazı çekirdeksiz narlar eklenebilir.

İklim İstekleri

Nar genel olarak sıcak ve kurak iklim meyvesidir. Yazları sıcak ve kurak kışları ılık ve yağışlı geçen yörelerde yetiştiriciliği uygundur.

Toprak İstekleri

Nar çok değişik toprak tiplerinde yetişebilmektedir. Silisli, Çakıllı, Killi ve Ağır killi topraklar dahildir. En iyi gelişme ise derin, geçirgen, alkali, silisli-killi topraklarda olmaktadır. Ayrıca çok kurak ve çok nemli toprak koşullarında da yetişebilmektedir.

Çoğaltılması

Narlar, tohumla, çelikle, daldırmayla, dip sürgünleriyle ve aşıyla çoğalabilmektedir.  Yaygın  olarak  uygulama  çelikle  çoğaltma yapılmaktadır. Çelikle çoğaltmada köklenme yüzdesi çok yüksek olup, yüzde  yüze  yakındır.  Bu  sistem  fazla  bir  işgücüne  ihtiyaç göstermediğinden halk arasında da benimsenmiştir.  Çelik alma zamanları kış veya yaz devresinde olmak üzere senede iki defa alınır. Kışın yapraklar döküldüğünde yazın ise yapraklı  olarak o yılki sürgünler kesilerek çelik alınır. Köklendirme ortamı kum ve perlit gibi ortamlar olmalıdır.  Yaz çeliklerinin  köklenmesinde  mist ortamı hazırlanmalıdır.

Dikim

Narlarda genellikle ilkbahar ve sonbahar dikimi yapılır. 3 x 3 veya 3 x 4 metre mesafe aralıklarda olmalıdır.

Budama

Dip sürgünlerin temizlenmesi ve çok sık dalların seyreltilmesi şeklinde yapılır. Genellikle ilk yıllardan başlayarak şekil budaması ve verim budaması şeklinde olur. Budama zamanı kışın ve yazın olmak üzere iki devrede yapılabilir. Yörelere göre değişen budama şekilleri görülmekte olup, tek gövdeli ve çok gövdeli terbiye şekli verilmektedir.

Ağaç gelişmesini tamamladıktan sonra derin budama yapılması istenmez. Sadece yeni sürgünlerin alınması yeterlidir. Narın ekonomik ömrü 25-30 yıl civarındadır. Bu zamanın sonunda istenildiği taktirde gençleştirme  budaması  yapılarak  aynı  kök  üzerinden çıkan sürgünlerden iyi gelişenleri yeni bir gövde oluşması için bırakılır, yaşlı gövdeler kesilerek aynı bitkiden uzun yıllar meyve alınması sağlanmış olur.

Gübreleme

Narlarda gübreleme yapılması gerekmektedir. Çiftlik gübresi iki yılda bir defa olmak üzere ağacın yaşına ve gelişmesine uygun olarak verilmelidir. Ticari gübrelerden N.P.K.'un topraktaki seviyelerinin korunması için her yıl belirli dozda ağacın yaşına göre artarak uygulanmalıdır.

Sulama

Özellikle odun gözlerinin sürmesi çiçek tomurcuklarının görünmeye başlaması ve meyve gelişmesi döneminde bol miktarda sulanmalıdır. Narlar genellikle tava ve karık usulü yöntemi  ile sulanmaktadır. Nar sulama zaman ve miktarları iyi ayarlanmalı eksik veya aşırı ya da düzensiz sulamalarda meyve kabuğunda çatlamalar görülmektedir.

Toprak  İşleme

Narlarda toprak işleme diğer meyvelerde olduğu gibi yapılır. Ilk yıllar toprak derin sürülerek mümkün olduğu kadar ağaç gelişmesine yardımcı olmak ve ot kontrolü sağlanması içindir. İleriki yaşlarda toprak işleme sadece ot kontrolü ve toprağın havalandırılması için fazla derin olmayan ağacın köklerine zarar verilmeden yapılmadır.

Hasat ve  Depolama

Narlar genellikle yöresel olarak tat kontrolü ile hasat olgunluğuna erişip erişmediği tespit edilmektedir. Kaliks uçlarının iyice açılması ve kuruması kuru madde miktarının artması, ilk çiçeklerin oluşmasından sonra  geçen  sürenin  belirlenmesi  ile  hasat  olgunluğu tayin edilmektedir. Narlarda hasat süresi de uzun olmaktadır. Bu da çiçeklenme dönemi  ile  ilgilidir.  Iki  veya üç çiçeklenme dönemi geçirdiğinden hasatta bütün meyveler aynı anda olgunlaşmazlar. Böylece hasat süresi uzamaktadır. Narlar genellikle makasla tek tek kesilerek hasat edilirler. Hasattan sonra bir kısmı pazara bir kısmı da depolara konularak muhafaza edilirler.  Nar uzun süre muhafaza edilebilir özellikte olduğundan halk arasında da doğal olarak nemli ve serin yerlerde (kuru kum) 2-3 ay saklanmaktadır. Depo şartları ise, +5°C de % 75-80 oransal nemde 2 aya kadar sağlıklı bir şekilde muhafazası mümkündür.

İNCİR  YETİŞTİRİCİLİĞİ

Subtropik bir meyve olan incir geniş bir ekolojik uyum yeteneğine sahiptir.Türkiye'nin  her yöresinde  yaygın  olmakla  birlikte,  Ege Bölgesinin Büyük ve Küçük Menderes havzalarındaki geniş bir alanda yoğun bir şekilde yetiştirilmektedir. Türkiye taze incir üretiminin yaklaşık % 75'i ve dış satıma konu olan kuru incirin tamamı ise bu havzalarda üretilmektedir.

Bölgenin  ekolojik  koşullarının  uygunluğu  en  kaliteli  kuru incirlerinin yalnızca bu havzada yetişme şansına ermiştir.

Türkiye'nin yıllık 50 bin ton üzerinde olan kuru incir üretiminin, yine yılda 40 bin ton dan fazlası dış satıma gitmekte ve karşılığında 50 milyon Dolarlık döviz geliri sağlanmaktadır.

1. İKLİM VE TOPRAK İSTEKLERİ

İncir subtropik iklim bitkisidir. Buna karşın dünyanın ılıman iklime sahip bir çok yerlerinde yetişmektedir. İncir kışları ılık, yazları sıcak ve kurak yerler ister. Yıllık ortalama 18-20°C olduğu yerlerde yetişir. Meyve doğuşundan hasat sonuna kadar olan Mayıs-Ekim aylarında daha yüksek ortalama sıcaklıklar ve özellikle meyve olgunluğu ve kurutma döneminde (Ağustos-Eylül ayları) 30°C'ye kadar çıkan ortalama sıcaklıklar istenir. Bu güneşte kurutma yönünden önemlidir.

Yüksek sıcaklık kadar düşük sıcaklıkta önemlidir. En düşük sıcaklığın -9°C den daha aşağı düştüğü yerlerde incir tarımı başarılı şekilde yapılamaz.

İncir ağacının optimal yağış isteği yıllık 625 mm’dir. Yağış miktarının 550 mm nin altına düşmesi durumunda sulanması gerekir. Özellikle kurutmacılık, yönünden yağışların Kasım-Haziran aylarında olması, kurutma mevsimi olan Temmuz-Eylül aylarının yağışsız ve bulutsuz geçmesi istenir.

İlekleme döneminde esecek kuvvetli rüzgarlar ilek arısı uçuşuna ve tozlanmaya engel olacağı için uygun değildir.

Incir ağacı toprak istekleri yönünden fazla seçici değildir. Ancak kuru incir kalitesi konusu olduğunda, toprak istekleri yönünden seçici olur. Derin, kumlu-killi, yeterli organik materyal ve kirece sahip topraklar istenir.

İncir ağacı kirece zengin topraklarda iyi yetişir ve toprak tuzluluğuna az dayanıklı bir bitkidir.

İncir taban suyu 2 metreden daha yakın olan topraklarda kaliteli ürün vermez.

2. ÇEŞİT SEÇİMİ

Ticari amaçla incir yetiştiriciliği söz konusu olduğunda çeşit seçimi önem taşır.

Bahçe kurutmalık veya sofralık bir çeşitten kurulabilir. Kurutmalık çeşitte en önemli sınırlayıcı faktör iklimdir. Kurutmalık çeşitleri hem taze hem de kuru olarak pazarlama olanağı vardır.

En iyi standart ve kurutmalık çeşit Sarılop'tur. Ağaçları 7-8 metre yükseklikte,  8-9  metre genişlikte, genç yaşta dik-yayvan, yaş ilerledikçe sarkık dallı bir taç oluşturur. Birinci ürün (Yellop) meyvelerin döllenmeleri mümkün değildir.

İkinci ürün (İyilop) meyveleri esas önemli olan  üründür ve mutlaka döllenmesi gerekir. Meyve ağırlığı ortalama 65 gram meyve çapı 55 milimetredir. İlk olgunlaşma Temmuz sonu Ağustos başında başlar. Hasat süresi 40-45 gündür. İyi kalitede sofralık, çok iyi kalitede standart kurutmalık bir çeşittir.

Son  yıllarda  taze  incir  tüketimi  ve  dış  satımı  da  artış göstermektedir. Yeni yeni sofralık çeşit dilimleri gelişmektedir. Sofralık çeşitlerden başlıcaları Bursa siyahı, Göklop, Akça Bardakçı, Yeşil Güz, Mor Güz, Beyaz Orak, Siyah Orak çeşitleridir. Bursa Siyahı çeşidinin ambalaja ve yola dayanımının iyi olması ve dış pazarda çok iyi tutulması, Siyah Orak ve Beyaz Orak çeşitlerinin birinci ürünlerinin ilekleme gerektirmemesi ve erkenci oluşu iç ve dış pazarda geniş pazarlama olanağı bulması bakımından önemlidir. 

3.  BAHÇE  KURULMASI

Bahçe kurmaya karar verildiğinde ilk önce bahçenin, ihata işlemi yapılır. Gerekiyorsa tesviye, drenaj vs. gibi sorunları tamamlanır.

Arazinin durumuna göre düz arazilerde KARE dikim tercih edilir. DİKDÖRTGEN  dikim de yapılabilir. Meyilli arazilerde en iyi dikim şekli KONTUR dikimdir.

Dikim aralık mesafeleri 8 x 8 - 8 x 6 - 6 x 6 ve 8 x 4 metre olabilir. Kuvvetli topraklarda ağaç iyi gelişeceği için aralık ve mesafeler geniş tutulur.

4.  FİDAN DİKİMİ

Dikilecek köklü fidan 1-2 yaşlarında sağlam ve gelişmiş olmalıdır. Arazi dikime hazırlandıktan sonra fidan dikilecek yerler işaretlenir.

Çukurun açımı için dikim tahtası kullanılır, böylece sıralar ve dikilen fidan daha düzgün olur. Fidan çukurunun genişliği ve derinliği toprağın zenginliğine ve yapısına bağlıdır. lyi topraklarda fazla derinlik ve genişlik gerekmez. Toprağın özellikleri  kötüleştikçe çukurun derinliği ve genişliği fazla olmalıdır. Genel olarak 50 cm derinlik ve 50 cm genişlik uygundur. Fidan çukurlarının içine dışarıdan iyi kaliteli toprak ve iyi yanmış  hayvan gübresi karıştırılırsa bitkinin iyi gelişmesine yardımcı olur.

İncir fidanları en uygun kış uykusu devresi (yapraksız) İlkbaharda yeniden su yürümesi arasında kalan dönemde dikilebilir. Kışı soğuk olmayan yerlerde sonbahar dikimi tercih edilir. Dikilecek fidanlarda dikimden hemen önce bir kök tuvaleti yapılır.

Daha sonra dikim tahtası yardımıyla çukura konulan fidanın güney kısmına bu fidanı bağlamak için fidan hereği konulur ve çukur keseksiz, ufalanmış iyi toprakla doldurulur. Fidanın dibine sulama havuzu yapılarak ilk can suyu verilir. Fidan hereğe ip, lastik, söğüt dalı vs. çaprazlamasına olarak 8 yapacak şekilde bağlanır.

Fidanların normal olarak dikimden hemen sonra veya sürgün vermeden hemen önce verilmek istenilen taç yüksekliğinden uçları kesilir. Fidanların taze meyve üretiminde daha önemli olmak üzere hasat, budama, ilaçlama, iliklemede kolaylık sağlanması açısından alçaktan taçlandırılmasında büyük yarar vardır.

Köklü fidandan başka çelikten de bahçe kurma olanağı vardır. Bunun için 40-50 cm uzunluğunda kesilmiş sağlıklı incir sürgünleri tutum garantisi sağlanması açısından her çukura 2 adet konularak toprak yüzeyinde 2-3 göz kalacak şekilde gömülür. Çelikten dikimler ilkbaharda ağaçlara su yürümeden hemen önce yapılır.

5.BAHÇELERİN BAKIMI

5.1. Toprak İşleme

İncir bahçeleri son yıllarda özellikle sulama olanaklarının olmadığı yerlerde kurulduğu için toprağın devamlı işlenerek yabani otların geliştirilmemesi yöntemi uygulanır. İncir bahçeleri sonbaharda bir ve ilkbaharda iki olmak üzere 3 kez sürülmelidir. Sonbahardaki toprak işlemesi incir hasadının tamamlanmasından hemen sonra ilk yağmurlar yağınca yapılır. Bu sürümde bahçe kesekli bırakılarak kış yağışlarının toprağa işlemesi sağlanmış olur.  Meyilli  arazilerde sürümler meyle dik yapılmalıdır. İlkbahardaki sürümler toprağın havalanması yanında kışın gelişen yabancı otları yok etmek amacı ile yapılır. Üçüncü sürüm birinci ilekleme yapıldıktan sonraki dönemde Haziran ayı içinde yapılır. Sürümden sonra tırmık, diskaro ve sürgü gibi düzleyici aletler geçirilerek kuru incir hasadı için toprak sathı düzeltilir.

5.2.  Budama

İncir bahçelerinde üç budama yapılır. Birinci budama yeni dikilmiş fidanlarda ürüne yatıncaya kadar ağacın iskeletini ve tacını oluşturmak amacıyla yapılan şekil budamasıdır.

İkinci budama ürün budamasıdır. Verim çağındaki ağaçlarda şekil korumak, normal sürgün verdirmek üzere kırılmış dallar, sıklaşmış sürgünler çatal ve çapraz gelişmiş, birbirinin üstüne binmiş dallar kesilir. Hasat sırasında kırılmış ve kuru dallar ağaç yapraklı iken daha iyi görülebildiğinden, hasat sonrası ağaçta daha yaprak varken kesilerek budanır. Esas budama ise kış aylarında çok soğuk olmayan günlerde yapılır. Ürün budaması çok sert yapılmamalıdır. Aksi taktirde ağaç çok sürgüne kaçar ve verim düşer. Üçüncü  budama yaşlı  ağaçların  bakımı  ve  gençleştirme budamasıdır. Yaşlı ve bakımsız incir ağaçlarında dallarda sarkmalar

olur.  Ayrıca  incir  ağacı  yazın  şiddetli  güneşlerinden  çok etkilendiğinden dallarda güneş

yanıklığı meydana gelir ve ağaçlar verimden düşer. Bu ağaçların yeniden kuvvetli sürgünler

oluşturmasını sağlamak yeniden taç oluşturmak amacıyla gençleştirme (kabaklama) budaması

yapılır. Bu budamada çok kuru dallar kesilip atılır. Diğer dallar ana gövdeye yakın yerlerden kesilerek ağaca yeni sürgün verdirilir. Gelişen sürgünlerden yeni tacın oluşturulmasında kullanılacak onların bırakılıp şekil budaması uygulanarak verim alınmaya devam edilir.

5.3.  Sulama

Yağışın 550 mm'nin altına düşmesi sulama yapılmasını gerektirir. Yağışın yetersiz olduğu yıllarda sulama olanağı olan düz arazilerde kış aylarından itibaren meyve olum öncesine kadar düzenli olarak sulama yapılmalıdır. Özellikle son yıllarda incirin yetişme alanları dağlık ve meyilli arazilere kayma gösterdiğinden buralara 600 mm' lik yağışlarda bile toprak tutulması zor olduğundan böyle arazilerde toprak-su muhafaza tedbirleri mutlaka yerine getirilmeli, kış yağmur sularının akışını önleyecek sürüm yapılmalı, toprak yüzeyinde bitki örtüsü meydana getirilmelidir. Ağaç diplerinde havuzlar yaparak yağış sularının akışını önleyerek toprağa işlemesi sağlanmalıdır.

5.4.  Gübreleme

Bitkinin besin maddesi ihtiyacı en sağlıklı olarak ağaçların gelişme ve ürün durumlarının izlenmesi ve toprak analizleri ile ortaya çıkabilir.

Azot, bitkinin vegetatif gelişmesini yani yaprak sayısını ve sürgün uzunluğunu arttırır. Sonuçta meyve sayısını arttırır. Ancak tek taraflı azotlu gübreleme ile sürgün uzunluğu ve meyve sayısı arttırılırsa bu kez kalite düşer.

Fosfor, bu besin maddesi incirde meyve iriliğini olumlu yönde etkiler. İncir yetiştiriciliğinde irilik aranan en önemli özelliktir.   

Potasyum ise meyve kalitesi ve ürün  miktarı üzerine etkili olmaktadır.  Potasyum,  meyvelerin  güneş  yakmasından  zarar görmelerini azaltır, açık kabuk rengine sahip daha yumuşak kuru incir meyvesi elde edilmesine yardım eder.

İncir bahçelerinde dengeli ticari gübre uygulaması yanında çiftlik gübresi ve yeşil gübre uygulamasında çok büyük yarar vardır.

6.  İLEKLEME

Ege Bölgesinde yaygın olarak yetiştirilmekte olan Sarılop ile birçok çeşitte olmak üzere, Bursa yöresindeki Bursa Siyahı, incir çeşitlerinden meyve elde edebilmek için mutlaka döllenmesi gereken incirler grubundandır.

Erkek incir (ilek) ağaçlarında bir yıl boyunca 3 meyve bulunur. Bu meyvelerde "ilek sineği" olarak adlandırılan arıcık (Blastophaga pneses L.) hayatını devam ettirir. Haziran-Eylül ayları arasında "EBE" meyvesi, Eylül-Mart ayları arasında "BOĞA" meyvesi, Mart-Haziran ayları arasında "İLEK" meyveleri görülmektedir.

İşte meyve vermesi için mutlaka döllenmesi gereken dişi incirlerin en önemli meyve ürünü olan İyilop'ların (yaz ürünlerinin) döllenmesi amacıyla İyiloplarla aynı zamanda olgunlaşan erkek incirlerin ilek meyvelerin erkek incirlerin ilek meyvelerinin içlerindeki arıları ile birlikte  dişi  incir ağaçları  bırakılması  şeklinde  yapılan  işleme İLEKLEME, bu amaçla kullanılan erkek incir meyvelerine ILEK denir.

Arıların erkek incirlerin polen taşıyan ilek meyvelerinden dişi incir meyvelerine polen taşıması şeklindeki ilekleme işlemi genellikle Haziran ayı içerisinde yapılır. Yeni doğmuş incir meyveleri yaklaşık 10.0 mm çapa girdiklerinde döllenmeye uygun (reseptif) haldedir.

Erkek  incirlerde  arı  çıkışı  başlar  başlamaz  tozlanmada (ileklemede) kullanılmaya hazır durumdadır. Olgun ilek meyvelerinden 4-6 gün süreyle ilek sineği çıkışı olur. Daha sonra kuruyup buruşan bu ilek  meyveleri incir için birçok zararlı ve hastalık etmenlerin barınmasına yol açacağından toplanıp imha edilmesi gerekir. İkileme işlemi sabah erken, havanın serin ve sakin olduğu saatlerde yapılmalıdır. İlekler bataklıklarda yetişen kova (Cyperacae) adı verilen bitkilere dizilerek ağaçlara asılır. Ağaçlara verilecek ilek miktarı ağacın büyüklüğüne göre değişmekle beraber 20-25 kg kuru incir elde edilen bir ağaca 750-1000 gr ilek meyvesi asılır. Sürgünlerde farklı zamanlarda meydana gelmiş meyveleri döllemek üzere normal koşullarda bir hafta arayla 2 kez ilekleme yapılması gereklidir. Hava şartlarının, ilek meyvesine bağlı olarak ilekleme işlemi 3-4 kez de tekrarlanabilir. Ilk ilekleme işleminden 40-42 gün sonra iyilop meyvelerinde taze olgun meyveler görülmeye başlar.

8. HASAT, KURUTMA VE DEPOLAMA

8.1.  Hasat

8.1.1. Taze İncir Hasadı

Ülkesel  ve  uluslararası  ulaştırma  olanaklarının  artması, ambalajlamada görülen hızlı gelişme, taze meyveye olan talep artışı gibi nedenlerle iç ve dış pazarlara taze incir gönderilmesi son yıllarda hızlı bir gelişme göstermektedir. Dış pazarlarda egzotik meyveler olarak adlandırılan aroma ve tat yönünden alışılagelmiş meyvelerden biraz daha farklı meyve türlerine karşı artan bir ilgi ve istek söz konusudur. İncir de bu meyveler arasında değerlendirilmektedir.

Meyvelerde hızlı bir olgunlaşma ve hızlı şeker birikimi incire has bir özelliktir. Hasatla birlikte taze meyvelerdeki bu değişmeler durur.

Taze  meyvelerdeki  bu  özellik  nedeniyle  meyvenin  hasadı tüketicinin damak zevkine göre değişmektedir.

İç piyasa için taze incir meyveleri tam yeme olgunluğunda hasat edilirken, dış piyasa için ise yola dayanması ve tüketicinin talepleri doğrultusunda tam olgunlaşmadan yani yumuşama başlamadan (ham) hasat edilir.

Hasat elle yapılır. Taze incir meyvesi avuç içiyle ezilmeye neden olmayacak şekilde kavranıp sağa-sola döndürülerek burkma ve çekme hareketiyle koparılır. Koparılan  meyvelerin  zedelenmemesi  ve ezilmemesi için kova veya yayvan kaplar kullanılmalıdır.

Ürün sabahın erken saatlerinde, serinlikte, güneş ve sıcağa maruz kalmadan  hasat edilmelidir. Toplanan ürün kısa sürede ambalajlanıp pazara sevk edilmelidir. Ambalajlamada serin ve gölge yerlerde yapılmalıdır.

Ambalaj pazarlama için çok önemlidir. Dış pazar için incirler tek sıra viyol kutularda nakledilir. İç pazar için geçmişte kullanılan 15-20 kg'lık kargı sepetler yerine tek veya 2 sıralı tahta kasalar kullanılmalıdır.

8.1.2. Kuru İncir Hasadı

Taze olarak hasat edilmeyen incirler ağaç üzerinde su kaybederler. Buruk olarak adlandırılan bu meyvelerin sap kısımlarında mantarlaşma olur ve meyveler kendiliğinden dökülür. Yere dökülen incirler her gün düzenli olarak toplanıp özel olarak hazırlanmış sergi yerlerinde kurutulur. Ağaç dibinde toplama, 8-10 kg'lık sepet, kova veya plastik kaplarla yapılır. Ağaçtan kendi haliyle dibe düşmeyen incirlerin hasat döneminin sonuna doğru sırık veya çengel gibi yardımcı aletlerle dibe düşürülür.

Kuru incir hasadı her gün düzenli olarak yapılmalıdır. Böylece hayvan ve haşere zararlıları en alt düzeye indirilecek, son yıllarda büyük sorun olan aflotoksin olayının topraktan bulaşma olasılığı aza indirilebilecektir.

8.2. Kurutma

Ağaç altına kendi halinde düşen incirler % 25’ten fazla su içerirler. Oysa depolanacak incirlerde % 18-20 dolayında su olması istenir. Kurutmanın amacı su oranını % 18-20 ye indirmektir. Kurutma doğal koşullarda güneş altında yapılmaktadır. Yapılan araştırmalarda en kısa sürede ve en temiz kurutma, yerden 10-15 cm yükseklikte yerleştirilmiş kerevit zeminin plastik örtü ızgaradan yapılması ve küflenme yapmaması nedeniyle daha sağlıklı kurutma ortamı verir.

Toplanan incirler 2-4 gün arasında güneş altında kurur. Kuruyan incirler her gün sabah veya öğleden sonra sergiden serin saatlerde alınır.

8.3.  Depolama

Bahçelerdeki sergiden alınmış kuru incirler sınıflandırılmak üzere depolara nakledilirken en fazla 40-50 kg ağırlığındaki çuvallara konulmalıdır. Temizlik açısından 25-30 kg'lık plastik kasalar en tercih edilenidir.

Kuru incirlerin fiyatlandırılması kilogramdaki meyve adedine göre yapılmaktadır.  Buna  karşın  genelde  kalitesine  göre  4  grupta sınıflandırılır.

1. A Serisi (IŞMALI) incirler

2. B serisi (KÜREKMALI) incirler

3. C serisi (BALLIKARA, LEKELİ) incirler

4. Hurda (ENDÜSTRİYEL) incirler

Sınıflandırılmış kuru incirler pazarlanıncaya kadar bekletildikleri depo ortamı temiz kireç badanası yapılmış, incir kurdu kelebeğinin girişini engelleyen tül gibi materyalle çevrilmiş olmalıdır. Her sınıftaki incirlerin üst üste konulma yüksekliği 40-50 cm’yi geçmemelidir. Yabancı materyalle bulaşmayı önlemek için incirlerin üzerine hafif tül gibi örtü malzemesi ile kapatılmalıdır. Kuru incir üreticisi deposunda bekleme esnasında mutlaka kirlenme meydana geleceği için en kısa sürede pazarlanmasında büyük yarar vardır.

ÇİLEK HASTALIK VE ZARARLILARI

YAPRAK  HASTALIKLARI

Kuş Gözü:  Daha çok  yaprakların  aya  kısmında  görülür. Meyvede de bu lekeler görülebilir.

Şekil 2. Çilekte kuş gözü  yaprak hastalığı.

Siyah leke: Yaprak çiçek ve meyvelerde görülen koyu renkli, hafif çökük, uzun lekeler şeklindedir.

Bu hastalıklardan başka yaprak yanıklığı, yaprak kavrukluğu ve külleme hastalığı çileklerde görülen hastalık türleridir.

Mücadeleleri

Bütün  yaprak hastalıklarının  bulaşma  kaynağı  hasta  bitki artıklarıdır. Hastalıkları yüksek rutubet ve koyu gölgelenme arttırır.

-         Yeni  bahçe  tesislerinde  hastalıksız  üretim  materyali kullanılmalıdır.

-         Taban, rutubetli ve gölgeli alanlarda çileklik kurulmamalıdır.

-         İlaçlı mücadelelerinde mutlak  tarım  teşkilatının  ilgili uzmanlarının tavsiye ettikleri ilaçları, belirtilen dönemlerde ve dozlarda kullanılmalı, rasgele ilaçlamalardan kesinlikle kaçınılmalıdır.

KÖK VE KÖKBOĞAZI HASTALIKLARI

Kırmızı kök çürüklüğü ve siyah kök çürüklüğüdür. Kök sisteminin kısmen veya tamamen çürümesidir.

Solgunluk:  Sıcak  havalarda sağlıklı  bitkilerin  birden  bire solduğu ve ölüme gittiği görülür.

-  Hastalıklı bitki üretim materyali ile çileklik kurulmamalıdır.

-  Hastalıkla bulaşık olan bölgelerde çileklik kurulmamalıdır.

MEYVE  HASTALIKLARI

1.      Kurşuni küf hastalığı

2.      Yaş çürüklük

            -         Bu  grup  hastalıklarla  mücadele  için  meyveler toprağa değmeyecek şekilde üretim biçimi uygulanır.

            -         Yeni çileklikler kurulurken dikim alanlarının çukur ve su tutan alanlar olmasına dikkat edilmelidir.

            -         Çilekler 2-3 yılda bir yenilenmelidir.

ÇİLEKTE  KIRMIZI  ÖRÜMCEKLER

Çilek zararlıların başında Iki noktalı kırmızı örümcek ile pamuk kırmızı örümceği gelir.

Kırmızı  örümcekler,  çileğin  genellikle  yaprakları  altında bulunurlar.  Yoğunluğun  Yüksek olduğu durumlarda yaprak ve meyvelerin küçük kalmasına, bitkinin bodurlaşmasına, bazen de ölümüne yol açar.

Mücadelesi

50 yaprakçık incelenerek ortalama bir yaprakçıkta 15 ve üzerinde kırmızı örümcek tesbit edilmesi halinde ilaçlama yapılır.

Çilek Yaprak Biti

Bulunduğu bitki kısımlarını sokup emgi yaparak zararlı olur. Ayrıca çileklerde virüs hastalığını sağlam bitkilere taşıyarak da tehlikeli olmaktadır.

Kışın ve ilkbaharda yapraklar kontrol edilmeli zararlı saptanırsa ilaçlama yapılmalıdır. Kullanılan ilaç ile hasat arasında geçmesi gereken süreye çok dikkat edilmelidir.

İNCİR  HASTALIKLARI

MEYVE AĞAÇLARINDA BEYAZ KÖK ÇÜRÜKLÜĞÜ (ROSELLINIA) HASTALIĞI

Kök.çürüklüğüne yakalanmış ağaçlarda ilk belirti yapraklardaki sararmalardır. Yaprak sararmaları ağacın tümünde veya ağacın bir yönünde olabilir. Yapraklarda küçülme de olabilir. Hasta ağaçlarda büyümede durgunluk ve geriye doğru ölüm söz konusudur. Meyve verimi ve kalitesi düşer, meyveler irileşmeden ve olgunlaşmadan dökülürler.

Kök  çürüklüğü  ağaçların  kurumasına  neden  olduğundan ekonomik kayıp önemlidir. Özellikle incirlerde oluşturduğu zarar diğer meyve ağaçlarına oranla daha fazladır.

MÜCADELESİ

Kültürel Önlemler

a) Ağır ve su tutan topraklarda bahçe kurulmamalıdır.

b) Toprakta fazla su birikmesine engel olunmalı, bunun için gerekirse kurutma hendekleri açılarak fazla su akıtılmalı toprağın iyi bir şekilde havalanması sağlanmalıdır.

c) Bahçeler sel sularından korunmalıdır.

d) Sulama suyu ve gübre ağaçların taç izdüşümüne verilmelidir.

e) Bulaşık bahçelerde ilkbaharda ağaçların kök boğazları ana köklere kadar açılarak yaz boyunca güneş ve hava almaları sağlanmalıdır.

f) Kökleri tamamen çürüyen ağaçlar, toprakta hiç kök parçası kalmayacak şekilde derhal sökülmelidir.

g) Hastalığa dayanıklı anaçlar kullanılmalıdır.

Kimyasal mücadelede ilkbaharda ağaçların dipleri açılarak kök ve kök boğazları incelenir. Kökleri tamamen çürümüş olan fidan ve ağaçlar sökülmeli, çukurlara m³'e 3 kg hesabıyla sönmemiş kireç veya % 35'lik karaboya eriyiği ile bolca sulanıp kapatılmalıdır. Hastalık yeni başlamışsa, ağaçların çürümüş kısımları sağlam kısma kadar temizlenmeli, 2-5 kg karaboya dökülerek toprakla kapatılmalıdır. Sağlam ağaçları korumak için m²'ye 10 litre ilaçlı su gelecek şekilde % 25'lik karaboya veya % 1'lik göztaşı eriyiklerinden biri uygulanmalıdır.

İNCİRLERDE  ÇELİK  MARAZI

Hastalık  sürgünlerde  büyümenin  duraklaşması  ve  zayıf düşmesiyle belli olur. Hasta kısımlarda kabuğun altı normal rengini kaybederek esmerleşir ve çürür.

Hastalığa yakalanan dallar, koyu bir zamk sızarak kurur.

İncir ağaçlarının önemli bir hastalığıdır. Üreticiler emzik marazı adı verirler. Kültürel ve kimyasal program titizlikle yerine getirilmelidir.

1) Budama mevsiminde hastalık ağacın tümünü kaplamış ise böyle ağaçlar sökülmelidir.

2) Hastalık yeni bulaşmış ise hastalıklı kısımlar sağlam kısma kadar temizlenmelidir.

3) Budanan ve temizlenen kısımlara 3 kısım ardıç katranı +1 kısım toz halinde göztaşı karışımı sürülmelidir.

4) Budama aletleri alevden geçirilerek dezenfekte edilmelidir.

5) Budamayı takiben ağaçlara, % 2’lik Bordo Bulamacı atılmalıdır.

6) Hastalıklı ağaçlardan aşı kalemi veya çelik alınmamalıdır.

İNCİRLERDE AFLATOKSİN  OLUŞUMU  VE ÖNLENMESİ

Aflatoksin  birçok gıda  maddesinde  olduğu  gibi  incirlerde oluşmakta ve tüketim aşamasında insan sağlığı ve dış satım açısından sorunlar oluşturmaktadır. İncirde  aflatoksin  oluşumunun  ağaç oluşumu  (taze  incir) döneminde başladığı ve bulaşmanın ilekleme sırasında ilek arıcığı ile olduğu belirlenmiştir.

İncirlerde aflatoksin oluşumunun engellenmesi için;

1) Zamanında ve tekniğine uygun şekilde budama yapılmalıdır.

2) Temiz ilek kullanılmalıdır.

3) Gübreleme analizlere göre yapılmalıdır.

4) Ekşilik böcekleri ve sirke sinekleri ile ilkbahardan itibaren çekici yem tuzakları ile mekaniksel mücadele yapılmalıdır.

5) Hasad döneminde yere düşen buruk meyvelerin sık sık toplanması gerekmektedir.

6) Kurutmanın tahta ızgaralar üzerinde yapılması gerekmektedir.

7) Kuru incir özelliği kazanmayan incirlerde sergiden alınıp depolanmamalı ve işlenmemelidir.

8) İncir sergiden alınırken hurda incirler ayrılmalıdır.

9) Hasat sonrası toprak ve ağaç üzerindeki ürün kalıntıları toplanıp bahçeden uzaklaştırılmalıdır.

10) 17726 sayılı incir yönetmeliğine titizlikle uyulmalıdır.

İNCİR  ZARARLILARI

KANLI  BALSIRA

Kanlı Balsıra zararlısı ağaçların sürgün, yaprak ve yoğun olduğu durumlarda meyvelerinde bulunur. Hücre özsuyunu emerek ağaçların zayıf kalmasına, verimden düşmesine neden olurlar. İncir bahçelerinde; fiğ, bakla, bezelye gibi baklagillerin ara ziraatı olarak kullanılması, toprağın gübrelenmesi zararlının çoğalmasını engellemektedir. Potaslı gübreler kanlı balsıranın üremesini önleme yönünden önemlidir.

Bu zararlıya karşı 3 dönem ilaçlama yapılabilir.

1) Zaralının % 90'nında yavru çıkmaya başladı§ı zaman ilaçlama yapılır.

2) Son ileklemeden 2 gün sonra başlayarak temmuz haftasına kadar olan süre içinde ikinci ilaçlama yapılabilir.

3) Bekleme yönünden en güvenilir ilaçlama zamanı ise; hasattan hemen sonra yapılan ilaçlamadır.

İNCİR  KURDU

İncir kurdu bulaşmaları incirin hasat döneminde bahçede başlar. Kuru incir depoya konulmadan önce ve konulduktan sonra gerekli önlemler alınmazsa incir kurdunun depoda çoğalması sonucu bulaşma ve zarar katlanarak artmaya devam eder.

KURU MEYVE GÜVESİ

İncir kurduna benzer. Gerekli önlemler alınmadığı taktirde incir kurdu ve meyve güvesinin kuru incirde % 60-70 oranında zarara neden olabildiği belirlenmiştir.

EKŞİLİK BÖCEĞİ

Larvalar beslenerek meyvenin iç kısmını tahrip ederler. Bu böcekler ayrıca meyveye bazı fungusları (mantarları) bulaştırarak meyvenin ekşimesine ve akmasına neden olurlar.

SİRKE  SİNEKLERİ

Ekşilik böcekleri ve sirke sinekleri son yıllarda kuru incirde Aflatoksin oluşturan  Asperglllus flavus mantarını incire bulaştırmaları nedeniyle daha da önemli hale  gelmişlerdir. Bu zararlıların incirde beslenmesi sonucu, ürünün kalitesinin düştüğü, tüketiminde sağlık açısından sakıncalar ortaya çıktığı görülmüştür.

KURU  MEYVE AKARI

Kuru meyve akarı bir depo zararlısıdır.

Şekil 3. Kuru meyve akarı.

İncir bahçelerinde bu zararlının barınmasını sağlayacak kuru dallar, işi bitmiş ilekler ve ürün artıkları toplanıp yakılmalı ve ilkbaharda toprak sürümü yapılmalıdır. Ara korukçuluk edebilecek diğer meyve ağaçlarına yer verilmemelidir. İncir kerevetler üzerinde kurutulmalı, geceler kerevetler üst üste konularak üzerleri örtülmelidir. Bahçe deposunda ve sergilerde geceleri ışık yakılmamalıdır.

Depoya incir konulmadan önce aşağıdaki önlemler alınmalıdır.

1) Depolarda zararlı barınmasına olanak sağlayacak yarık, çatlak vb. girintiler sıva ile kapatılmalıdır.

2) Depo eski ürün artıklarından özenle temizlenmelidir.

3) Deponun içi ve dışı kireçle badana edilmelidir.

4) Deponun kapı ve pencereleri zararlı girişini engelleyecek şekilde telle donatılmalıdır.

5) Depo boş olarak ilaçlanmalıdır.

Depolama işlemi sırasında incirin bir yerden başka bir yere nakli gündüz saatlerinde yapılmalı, gece nakil zorunluluğu varsa ürünün üzeri sıkıca örtülmelidir.

Comments (0) >>

Write comment

You must be logged in to post a comment. Please register if you do not have an account yet.