TÜRKİYE’ DE YAŞ MEYVE PAZARLAMASI

Meyveler çeşitli. teknolojilerle işlenebilmekteyse de dalından koparıldığında tüketime hazır ürünlerdir. Çabuk bozulabilir nitelikteki bu ürünlerin tüketicinin istediği tazelik, biçim  ve zamanda,  istediği yerde hazır bulundurmak gerekmektedir. En basit anlamı ile pazarlama, yukarıdaki özelliklerin yaratılması  koşuluyla,  ürünlerin  üreticiden tüketiciye ulaştırılması ve bu arada meydana gelen olayların incelenmesidir. Türkiye'de resmi istatistiklerde yer alan 32 tür meyve üretilmektedir. Üretimin amaca ulaşmasını sağlayan ise pazarlamadır.

PAZARLAMA

Günümüz Türkiye'sinde pazar ekonomisi gün geçtikçe daha fazla yaygınlaşmakta ve önemini hissettirmektedir. Bu nedenle, pazarlama ülkenin  önemli  alt sektörlerinden  birini  oluşturmaktadır.  Çünkü; üreticinin arazi, emek, sermaye ve girişimcilik gibi üretim faktörlerini kullanarak ürettiği ürün ancak iyi bir pazarlama sistemi ile tüketiciye ulaştığında gerçek ekonomik değerini bulabilmekte, böylece de hem üreticisine ve hem de tüketicisine yarar sağlamaktadır.

Meyveler çeşitli teknolojilerle işlenebilmekteyse de dalından koparıldığında tüketime hazır ürünlerdir. Çabuk bozulabilir nitelikteki bu ürünlerin tüketicinin istediği tazelik, biçim ve zamanda, istediği yerde  hazır  bulundurmak  gerekmektedir.  En  basit  anlamı  ile pazarlama, yukarıdaki özelliklerin yaratılması koşuluyla, ürünlerin üreticiden tüketiciye ulaştırılması ve bu arada meydana gelen olayların incelenmesidir.

Hızla artan nüfusun beslenmesinde önemli bir yer tutan yaş meyvelerin üreticiden tüketiciye ulaştırılmasında önemli sorunlarla karşılaşılmaktadır. Yapıları gereği çabuk bozulabilir olduklarından Pazarlama aşamasında diğer tarım ürünlerine oranla daha fazla dikkat ve teknik gerektirmektedir.

Yaş meyveler, türü, çâbuk bozulabilir derecesi, üretim bölgesi, işlenebilme özelliği ve üreticinin pazarlama sistemi alışkanlığı gibi bir dizi etmene bağlı olarak değişik kanallardan pazarlanmaktadır. Yaş meyvelere ilişkin yapılan bazı ekonomik araştırmalar üretici düzeyinde yaygın olan pazarlama kanallarının:

*   ÜRETİCİ - KOMİSYONCU - PERAKENDECİ - TÜKETİCİ

*   ÜRETİCİ - TOPTANCI - KOMİSYONCU - PERAKENDECİ - TÜKETİCİ

*   ÜRETİCİ - TOPTANCI (SEMT PAZARLARI) - TÜKETİCİ olduğunu ortaya koymuştur.

Türlere göre değişmekle birlikte meyve pazarlamasında toptancı hallerinin önemli bir yeri vardır.  Burada hizmet verenler, büyük çoğunlukla  komisyoncular,  nadiren  de  üretici  birlikleri  ya  da kooperatiflerdir. Alıcılar ise, genellikle perakendeciler ve toplu tüketime yönelik hizmet veren kişi ya da kuruluşlardır.

Üretici düzeyinde yapılan araştırmalar, yaş meyvelerin, türlere göre, % 13 ile % 42'sinin toptancı halleri aracılığı ile pazarlandığını ortaya koymuştur.

Aslında, üretici herhangi bir düzeyde alıcıya direkt satışı yeğlemekte, fakat bu durum  çoğunlukla gerçekleşememektedir. Üreticiler genellikle işgüçlerini üretime yönlendirdikleri için, pazarlama fonksiyonuna yeterli zamanı ayıramamaktadırlar.

Üretici düzeyinde pazarlamada etkin görev yapacak kuruluşların, özellikle yaş meyve-sebze alanında, bulunmayışı çoğunluğu küçük boyutlu olan üreticileri güç durumda bırakmaktadır.  Böylece de milyonlarca üreticinin her biri değişik pazarlama kanalları arayışı içine girmektedirler. Bu durum özellikle depolanma olanağı kısıtlı olan ürünler için daha da önemli sorunlar yaratmaktadır.

Yaş meyve  pazarlamasında bir diğer olumsuzluk, işlenmiş meyveye günümüzde duyulan talebin sınırlı oluşu nedeni ile, kurulu bulunan  meyve  işleme  sanayiinin  düşük  kapasite  ile  çalışma durumunda kalması, böylece de yaş meyvelerin dalından koparıldığı gibi doğal hali ile pazarlanması zorunluluğudur. Bu durum ise binlerce üreticinin ürettiği aynı tür meyvenin bir anda pazara sunulması ve talebe göre arz fazlalığı nedeni ile fiyatın düşük düzeyde oluşmasının bir nedenidir.

Pazarlamanın  fonksiyonları  içinde  yer  alan  "Depolama" faaliyetinde soğuk depolar ancak belirli bir kaç meyve türünde hizmet verebilmektedir.  Fiyatların yıl içindeki dağılımı yanında, tüketim periyodunu da ayarlamada yararı bilinen soğuk depoların kayıpları azaltarak, milli ekonomiye daha fazla katkı sağlaması için tür~ı-meyve üretim bölgelerine ve daha fazla meyve türü için yaygınlaştırılması gereklidir. Aynı zamanda, soğuk depoların toptancı hallerinde de bulunması gerekir. Zira gününde satılmayan bazı tür hassas meyve türleri doğal koşullarda bekletildiğinde değer kaybına uğramaktadır. Bu da hem üreticinin hem de komisyoncunun daha az gelir elde etmesi demektir.             

Pazarlamanın bir diğer fonksiyonu olan taşımaya, yaş meyveler son derece hassastırlar. Bu nedenle yaş meyveler ambalajlama ve taşımada özen  gerektirir. Yurt içinde, yaş meyveler çoğunlukla üzeri açık kamyonlar ile ve bozulmayı önlemek için de genellikle gece toptancı hallerine ya da diğer satış yerlerine taşınmaktadır. Soğuk hava tertibatlı taşıyıcılar yalnızca diğer ülkelere yapılan dışsatım için kullanılmaktadır.

Pazarlama üretimden tüketime kadar uzayan bir zincirdir. Bu  zincirin birindeki aksaklık tüm pazarlama etkinliğini düşürmekte ve üretimin  anlamını  yok  etmektedir.  Bu  nedenle  yaş  meyve pazarlamasında üreticisinden son tüketicisine ulaştıran perakendeciye kadar görev alan tüm birimlerin çok dikkatli ve hızlı hareket etmeleri gerekmektedir. Bu yapılmadığı takdirde üretilen meyvenin yaklaşık %30'u pazarlama aşamasında ziyan olmaktadır.

Her türlü  bozulmaya  karşı  hassas  olan  yaş  meyvelerde pazarlamadaki  başarının,  çok  dikkatli  bir  hasat  ile  başladığı unutulmamalıdır. Hasat edilen tüm meyveler aynı boy ve kalitede olmayacağı için, her boy ve kalite ayrı ambalajlanmalı ve güneş altında bırakılmamalıdır.    

Depolanması gereken meyvelerin, hasat edildiği gün en kısa sürede depoya ulaştırılmasına özen gösterilmelidir, depolanamayacak meyveler ise hasat edildiği gün satış yerine ulaştırılmalıdır. Bu satış yeri, daha önce de belirtildiği gibi toptancı halleridir. Meyveler toptancı hallerinden çoğunluğu pazar ve manav esnafınca günün erken saatlerinde satın alınmakta ve tüketiciye sunulmaktadır.

Yaş meyve pazarlamasının genel anlatımından sonra, "Tarımsal Pazarlama"nın da kısaca hatırlanmasında yarar vardır. Daha önce de belirtildiği gibi, pazarlama üretim ve daha da geri giderek neyin üretileceğine karar verme ile başlayan ve tüketiciye kadar uzanan bir zincirdir. Bu zincir içerisinde değişik kişi ya da kurumlarca belirli hizmetler verilmektedir.

Söz konusu hizmetlerin başlangıcı,

1)  Gerekli yetiştirme tekniğini uygulayarak meydana getirilen ürünün, özenli bir biçimde hasadıdır.

2)  Meyvelerin  hasadı  takiben  meyve türüne  uygun  olarak boylanması ve ambalajlanması bir diğer pazarlama hizmetidir.

3)  Pazarlamanın üçüncü  ana  hizmeti  ise ürünü  en  uygun şartlarda ilk satış yerine taşınmasıdır.

Ürünün satış yerine ulaşması ile arz-talep karşı karşıya gelmekte ve böylece de fiyat oluşmaktadır. Oluşan bu fiyat ise üreticinin üretim maliyeti ile fiyatı karşılaştırarak üretime devam edip etmeme kararı vermesinin ana göstergesidir. Ancak, ortalama ağaç ömrü 20-30 sene olan meyve için bu durum çok sınırlı işlemektedir. Bu nedenle, iklime göre hangi tür meyvenin yetiştiriciliğine bahçe kurulmadan önce karar verilmelidir.

Kaynak:

Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü

Çiftçi Eğitim ve Yayım Serisi

Yayın Seri No: 29

Comments (0) >>

Write comment

You must be logged in to post a comment. Please register if you do not have an account yet.