Herdem yeşil bitkiler neredeyse her çeşit bahçe düzenlemesinde baş malzeme olarak kullanılır. Bunda şaşılacak bir şey yoktur, çünki  form olarak derli toplu, yeşilliğini yaz kış koruyan bu bitkiler bahçede kalıcı bir  düzen sağlar, bahçenin belkemiğini teşkil eder.  Herdem yeşil bitki bulunmayan bir bahçe kış aylarında son derece hüzünlü bir manzara arzeder. Oysa doğru ve yerinde kullanılacak bu bitkiler, sağlıklı bir çim zeminle beraber, bahçeye daimi bir canlılık verir.

Herdem yeşiller yetiştikleri iklimlere göre sayılamayacak kadar çok çeşide sahiptir. Mesela palmiye  ve manolya herdem yeşildir. Ancak  farklı iklimleri severler. Bazı türlerde ise hem kalıcı hem de yaprak döken cinsler mevcuttur. Ligustrum, manolya gibi..

Bu bitkilerin yetişme istekleri de büyük farklılıklar gösterir. Kullanım alanları ise yer örtücülerden ulu ağaçlara kadar çeşitlilik arzeder.  Çoğu cinsler isteğe bağlı olarak ağaç veya çalı şeklinde büyütülebilir.

HERDEM YEŞİL BİTKİLER NERELERDE  KULLANILIR?

Her mevsim mahremiyeti sağlayan yeşil perde veya çitler yapılabilir. Yüksek çitler aynı zamanda dışarıdan gelen toz ve gürültüyü de azaltır.

Binanın arka planında tabii bir fon oluşturulmasında, görülmesi istenmeyen çirkin yapı ve duvarları kamufle etmede kullanılabilir.

Bahçenin uygun noktalarında tek olarak dikilen ağaç veya çalı türleri sert hatları yumuşatarak bahçenin dizaynına çok şeyler katacaktır..

Bahçe yolları veya çiçek tarhlarının sınırları çit şeklinde dikilen bodur bitkilerle sınırlandırılması hoş olur.

Geç büyüyen ve budamaya elverişli türler formal bahçe stillerinde çok kullanılır.Dünyaca meşhur bazı bahçelerde muhteşem örneklerine rastlamak mümkündür.

SATIN ALIRKEN

Herdem yeşil bitkiler diğerlerine göre pahalıdır. Fidanların yaşı büyüdükçe fiyat katlanarak artar. Bu bitkileri satın alırken onların bahçenin mimari yapısını oluşturacakları göz önüne alınmalı, yapılan harcama bahçe için bir yatırım olarak düşünülmelidir.

Bitkileri henüz çok ufakken nisbeten ucuza elde etmek mümkündür.Ancak büyümesini beklerken geçecek yıllara değmeyecektir. Ayrıca bu bitkiler henüz dikilmiş ve kökleri yerleşmemiş olabilir.

Fazla büyük bitkiler ise hem aşırı fiyatları ile bütçemizi zorlar, hem de yerine uzun zaman uyum sağlayamadığı için bekleneni vermeyebilir. Orta boyda, genç ve güçlü fidanlar yerine çabuk alışır. Bir kaç yıl içinde hatırı sayılır bir gelişme gösterir.

Herdem yeşil bitkiler mutlaka saksı içinde  alınmalıdır. Zira açıkta kalan kökler kısa zamanda canlılığını kaybeder. Kökü hava alan fidanların çoğu tutmaz, kurur.

(Bazen tohumdan yetişmiş bir fidanı asıl yerine dikmek için sökmeniz icabeder. Bu durumda fidanın etrafı geniş açılır. Dikkatle sökülen fidan toprağı ile beraber bir örtü veya çuvalın üzerinde yerine götürülür. Hiç vakit kaybetmeden dikilir. Uzağa nakledilecekse  bir teneke veya poşete dikilir ve sulanır.)

Bitkiler saksıya yeni dikilmiş olmamalıdır. Bunu kontrol etmek için fidan gövdesinden tutularak hafifçe çekilir. Kökleri topraktan çıkacak gibi gevşekse satın alınmamalıdır.

Satın alınacak bitki canlı renkte, sıkı ve bol dallı, düzgün biçimli olmalıdır. Solgun, cansız, cılız, bazı dalları kuru veya sararmış, şekli bozuk ve eğri büğrü fidanlar alınmaz. Özellikle çam ve benzeri türlerde şekil çok önemlidir.

Saksısından birkaç saçak kök çıkması önemli değilse de kökler çok kalın ve yaşlı ise bu bitkiler de alınmaz.

Diğer bitkiler gibi herdem yeşillerde de hastalık riski vardır. Bu bakımdan fidan satın alırken gelişigüzel yerlerden değil, iyi bilinen güvenilir seralardan  alışveriş edilmelidir.

ÇAM AĞACI  HAKKINDA

Çam ve benzeri ağaçlar en çok tanınan ve sevilen bitkilerdir. Bir karış toprağa sahip olduğumuzda çoğu zaman  ilk satın alıp ektiğimiz  bitki bir çam fidanıdır. Fakat bahçe cidden büyük değilse çam ve benzeri fidanları seçerken çok dikkatli davranmalıdır. Sahil çamı, fıstık çamı gibi çabuk gelişen bazı türler özellikle fiyatları nisbeten düşük diye tercih edilebilir. Fakat zengin toprak ve bol suyu gören fidanlar şaşılacak kadar  çabuk büyüyerek bahçenin düzenini alt üst ederler. Çabuk gelişen bazı sivri çam türleri de vardır. Bu ağaçlar küçük bahçeleri gölgeye boğar (hem de yaz-kış). Hava sirkülasyonunu engeller. Durmadan dökülen iğne yaprakları ve kozalaklar  hiç bitmeyen bir temizlik gerektirir. Çürüyen yapraklar toprağın asit derecesini yükselterek çimleri bozar, kendi cinsinden olanlar hariç diğer bitkilerin sağlıklı büyümesini engeller.  Sivri çamlarda dallar aşırı genişleyerek ortalığı kaplayabilir.

Budama bir çare değildir. Çamlar gelişigüzel budanamaz. Erken ve aşırı budamalar fidanı kurutabilir. Veya tabii görünüşünü, formunu  bozar. Çam fidanlarının sadece alt dalları, o da üst kısımlar iyice gelişip biçimlendikten sonra zaman içinde gövdeden budanır.

Büyük bahçelerin uygun bir yerinde farklı cins çamlar, grup halinde dikilerek minik bir korucuk meydana getirilebilir. Küçük bahçelerde ise son derece yavaş büyüyen dekoratif  bodur çam veya çam benzeri fidanlardan bir, iki tane dikilebilir.  Ayrıca çama benzemekle beraber farklı türler olan sedir, göknar, ladin ağaçlarının bahçeler için uygun olan çok güzel formları mevcuttur. Budamaya elverişli mazı, ardıç, servi ve porsuk cinsleri ağaç şeklinde büyütülebilir.

Son zamanlarda bir çok cinsin bodur formları seralarda görülüyor. Bu fidanlar şekil itibarı ile aynı olduğu için ufak bahçelerde asıl hemcinslerinin yerini tutar. Ayrıca kayalık bahçelerde, saksı içinde balkon veya teras gibi açık mekanlarda yetiştirilebilir.

Çit bitkileri hariç, herdem yeşil fidanlar arasında rahatça gelişebilmeleri ve kendine has formlarını kazanmaları için yeterli aralık bırakılmalıdır. 

-------------------------------

Örnek olması açısından bahçemi ilk kurduğum sıralarda yaptığım bazı hatalardan bahsetmek istiyorum.

Fıstık çamını çok severim Bahçeme ilk olarak bir semt pazarından aldığım fıstık  çamlarını dikmiştim. Ne yazık ki fidanlar kısa zamanda sararıp, soldular. Ardından çabucak kuruyup gittiler. O zaman sebebini çözememiştim. Bu fidanların gelişigüzel köklenip saksılara yerleştirildiğini ve yetiştirme fidan gibi satışa sunulduğunu şimdi anlıyorum.

 Daha sonra bir seradan yeni fıstık çamları alıp diktim. Gayet güzel ve hızla büyüdüler fakat bu defa bambaşka problemler çıktı. Fidanlar geliştikçe o bilinen top çam şeklini alacakları yerde gelişigüzel uzadılar. Alt dalları çabucak yapraklarını döktü ve sıkça budamak zorunda kaldım.  Uzaktan yemyeşil ve güzel görünseler de yakından bakımsız bir manzaraları vardı. Çok fazla yaprak dökülüyor, bir kaç günde bir  zeminde çam iğnelerinden oluşan kalın bir halı meydana geliyordu. Kozalakların  ne zaman düşecekleri belli değildi. O yüzden epey risk yaşadığımızı da belirteyim. Açılan kozalaklardan çıkan fıstıklar ise yenemiyecek kadar küçüktü. Meğer bu fidanlar Japon Çamı denilen bir türmüş. Hastalıklara çok dayanıklı ve çabuk geliştiği için ormanlara dikilirmiş. Bahçe ağacı değilmiş. Tabii ağaçları o şekilde kabullenmek durumunda kaldım.

Büyümesini çok istediğim bir karaçam fidanı ise 15 yılda sadece 1 metreye ulaşabildi.

---------------------------------

İKLİM- TOPRAK- DİKİM- BAKIM - BUDAMA

Bu konular bitkiye göre değiştiği için genel bilgiler yeterli olmayabilir. Lüzumlu bilgileri  İBRELİ AĞAÇ VE ÇALILAR  sayfalarında her bitki için kendi başlıkları altında  belirttim.

Yine de budama  konusunda bir kaç noktayı belirtmekte fayda var:

Herdem yeşil ağaçlar yaprak dökenlerden farklı olarak, sağlam ve düzgün bir iskelet yapısına sahiptir. Bitki ferah bir alanda yetişiyorsa hiç budanmasa da zaman içinde kusursuz bir form alacaktır. Sağlıklı ve uzun ömürlü olmaları için ağaçlarda mümkün olduğu kadar az budama yapılmalıdır. Tepe budaması özellikle çam türlerinde hiç tavsiye edilmez. En ideali kırık, kurumuş ve hastalıklı dalların budanması, bir de şekilsiz ve aşırı uzamış dalların hafifçe rötuşlanmasıdır. Gövdenin açılması için alt dalların budanması ancak ağaç iyice yetiştikten sonra her yıl azar azar yapılmalıdır. Bir çok türde gövdenin aşağısından başlayan dallar bitkiye orijinal bir form kazandırır. Alt dallar kurumadıkça ve çok lüzumlu değilse budanmamalıdır.  Bu değerli fidanlar gelişigüzel budanırsa bir daha eski formunu kazanması mümkün olmaz.  (Mavi ladinimi aldığım sera sahibi benden ağacı budamamam için söz almıştı.)

Çit bitkisi olmaya müsait herdem yeşiller ise usulüne uymak kaydı ile derin budanabilir, hatta çok keskin geometrik şekiller verilebilir. Bazı cinslerde bitki  telden yapılmış bir modelin çevresinde büyütülür ve daha sonra bitki modele uygun şekilde budanarak çok ilginç şekiller elde edilir. (Topiary )

Comments (0) >>

Write comment

You must be logged in to post a comment. Please register if you do not have an account yet.