Gardenya (Gardenia jasminoides) Okuyacağınız genel özelliklerden öte bahsetmek istediğim tek bir şey var: Kokusu öyle muhteşem ki çok uzun süre burnunuzdan gitmiyor! Bir tane edinin mutlaka diyorum!
Genel Özellikleri Yaprakları karşılıklı, koyu yeşil ve tüylüdür. Çiçekleri beyaz renkte ve güzel kokulu, büyük, katmerli veya yalınkat olan çalı formunda iç mekan süs bitkileridir. Tabiatta 250 türü bulunur. Anavatanı Çin’dir. Gardenia cinsinin süs bitkileri yetiştiriliciliğinde önemli olan tek türü G.jasminoides’dir.
İklimİstekleri Bitki gelişme döneminde 16-18 C , kışın aylarında ise ortalama 12 C sıcaklığa gereksinim gösterir. Yüksek orantılı nem ister. Toprak İsteği John İnnes saksı kompostu No:2 de iyi gelişir. Yani daha yüksek düzeyde besin maddesi istendiğinde boynuz ve tırnak unu ile kalsiyum fosfat ve potasyum sülfat oranları 2 kat artırılır. Ayrıca, hacim olarak 2 kısım kum, 2 kısım tınlı toprak, 2 kısım turba, 1 kısım yaprak çürüntüsü ve ½ kısım yanmış ahır gübresinin karışımıyla elde edilen harç da kullanılır. Üretim Tekniği Gardenya’nın üretimi çelik ile Kasım-Mart ayları arasında yapılır. 7.5-12.5 cm uzunluğundaki tepe çelikleri, çiçek taşımayan yan sürgünlerin uçlarından alınarak kum, turba veya her ikisinin hacim olarak eşit miktarlarda karışımından oluşan harçta köklendirilir. Köklendirme süresince ortam sıcaklığı 21-24C dolayında olmalı, üzeri cam veya plastik örtü ile kapatılmalıdır. Orantılı yem yüksek tutulmalıdır. Köklendirme 4-6 haftada gerçekleşir. Gübreleme Genç bitkilerde her yıl, yaşlı bitkilerde ise 3-4 yılda bir Nisan ayında yapılır. Mayıs-Ekim ayları arası 2 haftada bir kez 1g/l kompoze gübre verilir. Üretim Tekniği Gardenya’lar ilkbahar ve yazın yüksek orantılı yemin yanısıra bol miktarda suya gereksinim duyarlar. Sulama Sulama kireçsiz su – en iyi yağmur suyu- ile yapılmalı ve sıcak havalarda yapraklarla sık sık su püskürtülmelidir. Ancak çiçekli iken yapraklara su püskürtülmez. Sulama suyunun fazla kireçli olması halinde yapraklarda sararmalar görülür. Dinlenme süresince verilen su azaltılmalıdır. Kış aylarında serin yerlerde bulundurulan bitkilerle gereğinden fazla su verilirse yine yapraklar sararır.Budama Yetişkin bitkilerin tüm sürgünleri çiçeklenme bittikten sonra yarı yarıya veya 2/3 oranında kısaltılır. Genç bitkiler ise çalı formunda bitki elde etmek için sürgünler yaklaşık 15 cm’ye ulaştığında Ağustos ayına kadar uç alma yapılır.
 Hastalık ve Zararlılarla Mücadele Önemli hastalıkları kloroz, Tomurcuk Dökülmesi, Bakteriyel Yaprak Lekesi ve Külleme; zararlıları ise Nematodlar, Kırmızı Örümcekler, Yaprak Bitleri, Beyaz Sinek ve Unlu Bitler’dir. Kloroz, yaprakların açık yeşilden sarıya değin değişen bir renk alması, kısaca “sararma” dır. Genel olarak bitkinin sürgün uçlarından geriye doğru ilerler. Yaprak damarları arasında oluşur. Kloroz, özellikle kışın saksı toprağının gereğinden fazla nemli tutulması, saksı toprağının çok kuru kalması ve çok fazla kil içermesi, saksı değiştirmede geç kalınmış olması dolayısıyla bitki köklerinin keçeleşmesiyle beraber, azot, magnezyum, demir, mangan gibi besin maddelerinin noksanlıkları sebebiyle oluşur. Tomurcuk dökülmesi; Bazı koşullarda bitkilerde çiçek tomurcuklarının oluşmasına rağmen açmadan döküldükleri gözlenir. Bunu nedenleri; Saksı toprağının çok nemli tutulması ve çok kuru kalması Azotça zengin gübreleme sonucu sağlanan hızlı gelişme, fosfor noksanlığı, Doğrudan güneş ışığının altına bırakılması, yüksek ve düşük sıcaklık, ani sıcaklık değişmeleri, bitkinin çok gölge yerlerde bırakılması, Hava orantılı neminin düşüklüğü Tomurcukta olan bitkinin yerinin değiştirilmesi, Yetersiz havalandırma ve cereyana maruz bırakma Yaprak lekesi; Genellikle yaşlı yapraklarda görülür. Lekelerin üzeri duman rengi fungal rengi örtü ile kaplıdır. Mücadelesi; Hastalıklı bitkileri ortadan kaldırmalı, Sıcak hava, fazla nem ve aşırı sulamadan kaçınılmalıdır. Captain 50 (W.P.) 25 g (10/1 suya) ve Maneb 80 (W.P.) 17.5g (10/1 suya) preparatlar uygulanabilir. Külleme hastalığı bitkinin yaprak, yaprak sapı, çiçek, çiçek sapı ve gövdesinde görülür. Genellikle yaprakların üst yüzü pudra veya un serpilmiş gibi tozla kaplanır. Bu tozun rengi kurşuni kahverengiden beyaza kadar değişir. Yaprak parlaklığını ve yumuşaklığını yitirir, sert bir yapı alır. Hasta bitkilerde büyüme ve çiçeklenme olmaz. Küllenme fungusları yaz sonunda yaprak üzerinde oluşturduğu cleistothecium’larıyla kışa girer ve gelecek baharda oluşturduğu ascospor’larıyla bitkilere yeniden bulaşır. Yayılması için en elverişli ortam sıcaklığı 15-20 C olmalıdır. Ayrıca yüksek orantılı nem düzeyleri bu funguslar için uygundur. Sıcak ve kurak koşullarda bu hastalığın etkisi daha çabuk görülür. Mücadelesi, sağlıklı bitkilerden çeliklerin alınması, uzun süreli devam eden durgun, sıcak ve nemli koşullarına engel olunmalıdır. Ayrıca bitkilere gereğinden fazla su verilmemeli ve özellikle üstten sulama yapılmalı, hasta olan bitki kısımlarının ayıklanmaları ve ilaçlı mücadeleyle yaprakların üzerinde ilk lekeler görülür görülmez başlanmalıdır. Dinocap LC 37, E.C. (Sıvı görünümünde, genellikle % 20-50 arasında etkili madde içeren), 10/1 dozda 3-4cc preparat, Kükürt 80, w.p.(su ile karışabilen toz halindeki ilaçlar) 10/1 dozda 30-35g preparat uygulanabilir. Siyah kök çürüklüğü; bu hastalıktan etkilenen bitkilerde gerilmeler, yaşlı yapraklardan başlayan kloroz ve çoğunlukla solgunluk belirtileri görülür. Köklerde çürümeler olur. Korteks (kabuk tabakası) genellikle açık kahverengi, bazı hallerde siyah renk alır. Hastalık etmeni olan fungus toprakta uzun süre yaşama yeteneğinde olan çok sayıda klamidosporlar oluşturur. Mücadelesi, saksı toprağının patogen ile bulaşık olmamasına dikkat edilmeli ve saksı toprağının çok nemli bırakılmamalıdır. Kök Ur Nematodları; Süs bitkilerinin köklerinde dişisi armut şeklinde, erkeğinde ince uzun iplik şeklindedir. Toprak altında bitkinin kökleri içinde beslenirler. Bitkiyi emer ve emme sonucu gelişerek irili ufaklı urlar oluşur. Bitkinin su ve besin maddesini engeller. Bu sayede bitkide bodurlaşma, sararma ve gelişmede gerilemeler görülür. Mücadelesi; Nematodlara karşı kullanılan ilaçlar bitkiye zarar verdiği için, bitkinin ekim ve dikiminden önce Dichloropropene ile plastik örtü altında fümigasyonu yapılmalıdır. Buharlı toprak sterilizasyonunda nematodlar ortalama 15 dk 55 C’de yapılan ilaçlı mücadelede 1m3 harca 3 g katılmak suretiyle Aldicarb 15 kullanılmaktadır. Hastalık parazit olduğu için bitkiyi yaralayan ve zarar veren her türlü faktörden kaçınılmalı, Captan 50 , su ile karışabilen toz halindeki ilaç yani formülasyonu w.p. olarak, 10lt ‘ye 1lt suya doz uygulanarak 15 gr uygulanmaktadır. Dichlofluanid 50, w.p. 10/1 dozda 20g preparat uygulanır. Vinclozolin 50, w.p. 10/1 dozda 7.5g preparat uygulanır. Kırmızı Örümcekler; Akar adı ile tanınırlar. Çıplak gözle zor fark edilirler. Vücutları oval yumuşak ve yapılı, üzerlerinde seyrek uzun kıllar bulunur. Akarlar, bitkilerin yapraklarının özellikle alt kısmını sokup bitki öz suyunu emerler. Ayrıca emme sırasında salgıladıkları zehirli maddelerden dolayı yapraklarda beyaz, sarı ve kahverengimsi lekeler oluşur. Bitkinin yapraklarının tümünü kurutabilir. Mücadelesi, akarları öldüren Propargite 73 E.C. ( sıvı görünümünde % 20-50 arasında etkili madde içeren) 8-10 cc’lik 10/1 suya preparat veya Dicofol 20 E.C. ( sıvı görünümünde % 20-50 arasında etkili madde içeren) 15 cc’lik 10/1 suya preparat hazırlanarak uygun bir pülverizatör ile bitkiye püskürtülmelidir. İlaçlama sırasında özellikle yaprakların alt kısmına ilaçlanmasına dikkat edilmelidir. Yaprak bitleri, püseron, ballık adları ile tanınırlar. Vücutları yumuşak bazen hafif tozlu veya bir mum salgısı ile örtülü olabilirler. Renkleri yeşil, siyah, sarı, kırmızı, beyaz ve kahverengimsidir. Yaprak bitleri bitkileri sokup bitki öz suyunu emerek yaşar. Emme sırasında salgıladıkları toksik ve tahriş edici maddelerle yaprak kıvrılması veya şişkinlik gibi anormal oluşumlara neden olurlar. Yaprak sararır ve kurur. Virüs hastalıklarını taşıyarak önemli zararlara yol açarlar. Mücadelesi, aşağıda adı ve kullanım dozu verilen ilaçlardan birisi su ile karıştırarak uygun bir pülvizatörle bitkiye püskürtülmelidir. Parathion-methyl 35 E.C. ( sıvı görünümünde % 20-50 arasında etkili madde içeren) 10 cc’lik 10/1 suya preparat veya Malathon 20 E.C. ( sıvı görünümünde % 20-50 arasında etkili madde içeren) 25 cc’lik 10/1 suya preparat kullanılabilir. Beyaz Sinek, ergin vücudu soluk sarı renkte olup, kanatlar üzerindeki beyaz mum tabakası nedeniyle genel olarak beyaz renkte görünür. Larvalar yaprağa yapışık olup şeffaf renktedir. Yaprakların alt yüzeyinde beslenirler. Yılda 9-10 döl verebilirler. Bitki Öz suyunu emerler. Larva ve erginler bitki öz suyunu emerek beslenirler, bitkinin zayıflamasına, yaprakların sararmasına, neden olurlar. Ayrıca beslenme sırasında tatlı ve yapışkan bir madde salgıladığından yapraklar üzerinde fumajin denen mantar gelişerek bitkinin görünümünü bozar ve pazar değerini düşürür. Bunun yanısıra erginleri bazı virus hastalıkları taşıyıcısıdır. İlaçla mücadele olarak; Cypermethrin 2-- E.C. (Sıvı görünümünde, genellikle % 20-50 arasında etkili madde içeren), 10/1 dozda 3 cc preparat, Amitraz, 20, E.C. (Sıvı görünümünde, genellikle % 20-50 arasında etkili madde içeren), 10/1 dozda 30 cc preparat, Unlu bitler; kabuklu bitlerle akraba olmalarına rağmen süs bitkilerindeki önemleri dolayısıyla farklılık göstermektedir. Sarımsı renkte olan vücudun üzeri una benzer mumlu maddelerden oluşmuş bir örtü tabakasıyla kaplı olduğundan beyaz renkte görünür. Kabuklu bitlerle bitkilerde benzer zararlar göstermeleriyle birlikte ilaçlarla mücadelesi şu şekilde yapılmaktadır; Azinphos-methyl 35, E.C. (Sıvı görünümünde, genellikle % 20-50 arasında etkili madde içeren), 10/1 dozda 10 cc preparat, Dichlorvos 50, E.C. (Sıvı görünümünde, genellikle % 20-50 arasında etkili madde içeren), 10/1 dozda 20 cc preparat, Diazinon 20, E.C. (Sıvı görünümünde, genellikle % 20-50 arasında etkili madde içeren), 10/1 dozda 20 cc preparat,
| Comments () >> |
 |
| Write comment |
You must be logged in to post a comment. Please register if you do not have an account yet. |
|