LEYLAK  (Syringa)

Leylakların açma süresi kısadır. Mayısta üç hafta kadar sürer.Yine de eşsiz kokulu çiçekleri unutulmaz bir güzelliktir. Leylaksız bir bahar düşünülemez. Bitki çalı veya ağaççık tarzında büyütülür. Çit bitkisi olabilir. Boyu 4 metreye ulaşır. Her türlü toprakta kolayca yetişir. Güzel çiçek açması için bol güneşli bir yere dikilir. Katmerli ve yalınkat cinsleri vardır. Meşhur leylak renginden başka pembe, beyaz ve ebrulileri de vardır.

BUDAMA: Çiçekleri geçtikten hemen sonra  zayıf veya kör dalları, bir de çiçekli dalların uçları alınır.

 

  FİLBAHAR  (Philadelphius)

Filbahar çok tanınmış bir çiçekli çalıdır. Mayıs-haziran ayında açan beyaz çiçekleri özellikle geceleri nefis kokularını çok uzaklara yayar. Kokusu portakal çiçeğine benzediği için “yalancı portakal” da denir. Çit olarak da kullanılabilir.

 Her türlü toprakta kolayca yetişir. Güneşi ve suyu sever. Katmerlileri dahil epey çeşidi vardır. Bazılarının çiçekleri kokmaz. Alırken buna dikkat etmelidir.

Kökünden ayrılan dalları veya çeliklerinden kolayca yetişir.

BUDAMA: Çalısı zamanla 3 metreden fazla uzayıp, çok sıklaşır. Bu istenmiyorsa çiçekleri bittikten hemen sonra bir şekil ve seyreltme budaması yapılabilir. Çiçek açan dalları kısaltılır. Eski gövde dallarından bir kısmı kesilir.

 

  AĞAÇ MİNESİ  (Lantana)

Akdeniz bitkilerinden yaprak döken bir çalıdır. Ebruli çiçekleri mine çiçeğine çok benzer.Tüylü yaprakları oğuşturulduğunda hoş olmayan bir koku verir.Sıcak ve kuru havaya çok dayanıklıdır.Sahil bahçelerinde de güzel yetişir. Çok soğuk yerlerde kışın kapalı ama ısıtılmayan bir yere alınmazsa bitkinin üst gövdesi tamamen kuruyabilir. Neyse ki çoğu zaman kökünden yeniden sürer. Ilıman iklimlerde bir şey olmaz.

Bitki baharda yeşerir ve mayıs  ayından sonbahara kadar sürekli çiçek açar. Çiçekleri yaşlandıkça renk değiştirdiği için aynı bitkide farklı renklerde çiçekler bulunur. Sarı,portakal,kırmızı ve pembe renkleri mevcuttur. Ağaç Minesi 1,5-2 metre boylanabilir. Biraz  kum ve bol gübre katılmış iyi drenajlı bir toprağa dikilir. Güneş veya hafif gölgede yetişir. Saksıya da dikilebilir. Normal sulanır.

BUDAMA: Şart değildir. Bahara doğru istenirse biraz kısaltılır. Kuruları ayıklanır.

 

  ORTANCA (Hydrangea)

Ortanca en gösterişli ve sevilen yaz çalılarındandır.  Sık ve parlak yaprakları, bir çok minik çiçekten oluşan kocaman çiçek  kafalarıyla tek başına bir bahçeyi bütün yaz şenlendirmeye yeter.

Çiçekleri genelde  pembe beyaz veya kırmızı olmakla birlikte asitli topraklarda renkleri  lila, mor ve maviye dönüşerek çok hoş bir renk armonisi meydana getirir. Alkalinli topraklarda ise çok zengin pembe tonlarına bürünür. Mavileşmeyi  suni yoldan sağlamak için toprağına “aliminyum sülfat” karıştırılır. Bu mavi toz, baharda bahçe malzemesi satan yerlerde bulunur. Çivit eritilmiş suyla sulamak veya toprağa çam iğneleri karıştırmak da bir nebze renk değiştirmeyi sağlar.

Haziranda açmaya başlayan ortanca çiçekleri uzun ömürlüdür. Çiçekler yaz sonuna doğru solmuş  bile olsa sonbaharda tekrar kızararak hoş bir manzara arzeder.Bitki yapraklarını çok geç döker. Geçmiş çiçekler kışın üzerinde bırakılmalı,ancak budanırken kesilmelidir.

BUDAMA:  1-1,5 metre boylanabilen ortanca Şubat-mart ayında tomurcuklarını gösterince budanır. Her dal  50 cm. üzerinden,  sağlıklı bir çift tomurcuğun yarım cm.yukarısından kesilir. Çok sıklaşmış fidanlardan birkaç eski dal alınır,kuruları temizlenir. Bu sırada toprağına yanmış gübre verilir ve çapayla karıştırılır.  Ortancanın bu çok bilinen (Hydrangea macrophylla) cinsinin dışında farklı cinsleri de vardır. Bazıları:

  (Hydrangea paniculata) Çin orijinli bu cins leylak çiçeklerini hatırlatan salkımlar halinde beyaz çiçekleri olan, 3-4 metre yüksekliğinde bir çalıdır. Çiçekler yaz sonuna doğru pembeleşir. Kuru çiçek aranjmanları için uygundur.

Bitkinin fazla büyümesi istenmiyorsa her yıl mart ayında bütün dalları 3-4 göz üzerinden budanır. Yeni çıkan dalları bol çiçek verir.

(Hydrangea petiolaris)( bakınız.SARMAŞIK ORTANCA)

Bütün ortancalar humuslu toprağı  sever.En iyi yarı gölgede yetişirler. Güneşli bir yere de dikilebilir ama bu durumda aşırı su ister. Yaz aylarında ortancaların etrafına çam iğneleri, kuru yaprak veya kompostla malç yapılır.Yani toprak örtülür. Böylece  su ihtiyacı azalır ve toprak besince zenginleşir.

Ortanca kök sürgünü veya çelikleri ilkbaharda dikilmek suretiyle kolayca çoğaltılır.

 

  ULEKS     (Ulex)

Uleks kumlu taşlı toprağı olan ve bol güneş alan bahçeler için mükemmel bir çalıdır. Zengin ve nemli toprakta yetişmez. 2 metreye ulaşan sık çalısı mart-mayıs aylarında parlak sarı çiçeklerle donanır.

Uleks çıplak köklü  tutmaz. Mutlaka saksı içinde alınmalıdır.

BUDAMA:  Çiçekleri geçtikten hemen sonra hafifçe budanır.

 

  ILGIN  (Tamarix)

Hoş kokulu minik pembe çiçeklerle kaplı sarkık dalları uzaktan bakılınca tüylerle kaplıymış hissini verir. Nazik görünüşüne rağmen kolay yetişir. Rüzgârlı sahil bölgeler ve yamaçlar için idealdir. Hatta bazı cinsleri rüzgâr perdesi olarak yetiştirilir. Mayıs veya ağustos ayında açan farklı cinsleri mevcuttur. Bol güneş alan hafif topraklarda iyi yetişir. Boyu 3,5 metreye kadar uzayabilir.

BUDAMA:  Mayısta açan cinsi  çiçekleri geçtikten hemen sonra derince budanır. Çiçek açan bütün dalları dipten kesilir.

Ağustosta açan cinsi ise mart ayında bir yıl önceki bütün dalları kesilerek budanır.

 

  HEBE  (Hebe-Veronica)

Farklı türleri olan herdem yeşil bir çalı bitkisidir. Haziran –kasım arası açan mor-beyaz çiçekli bodur cinsi daha çok bilinir. Sahil bölgeleri için idealdir. Tuza ve sisli havaya dayanıklıdır. Uzun süren çiçekli dönemi ve kolay yetişmesiyle her bahçede yer bulabilen zarif bir çalıdır. Güneş veya hafif gölgede yetişir. Toprağı iyi drenajlı olmalıdır.

BUDAMA: Şart değildir. İstenirse mart ayında soğuktan zarar görmüş veya fazla uzayıp sarkmış dalları kesilir.

 

  KANARYA GÜLÜ  (Kerria)

İsmine rağmen gül cinsi değildir.

Çok sevilen  ve gayet kolay yetişen bir çalı bitkisidir. Kanarya gülü nisan-mayıs aylarında pompona benzer katmerli sarı çiçeklerle donanır. Yaz ve sonbahar boyunca da ara sıra çiçek açar. 1,5 metre boylanan bitki güneş veya yarı gölgede yetişir. Yalnız fazla rüzgârdan hoşlanmaz. Yalınkat çiçekli bir cinsi daha vardır.Toprak açısından seçici değildir. Çoğaltması kolaydır. İlkbaharda köklü bir dal çıkarılarak dikilir.

BUDAMA:   Haziran sonunda çiçek açmış dalları kesilerek budanır.

 

  HAMAMELİS

Hamamelis kış aylarını güzelliğiyle aydınlatır. Gösterişli tüylü sarı ç,içekleri aralıktan şubat sonuna kadar yapraksız dalları donatır.Bu çiçekler nefis,tatlı bir kokuya sahiptir. Güzel kokusu ve görünüşü için ara sıra birkaç dal kesilerek vazo çiçeği olarak  kullanılabilir.

Bakım istemeyen ve kolayca yetişen hamamelis genişçe bir yere ihtiyaç duyar. Zamanla enine ve boyuna 3 metre büyüyebilir. Güneşli veya hafif gölge bir yerde yetiştirilir. İyi drenajlı herhangi bir bahçe toprağı yeterlidir.

BUDAMA: Şart değildir. Çiçekleri geçtikten sonra istenmeyen dalları kesilebilir.

 

  FUNDA (Erica)

Süpürge çalısı da denilen funda ilginç herdem yeşil bir çalıdır. Farklı zamanlarda çiçek açan  bir çok cinsi mevcuttur. Dikkatle yapılacak bir çeşit seçimiyle yıl boyunca çiçekli kalan bir funda grubu meydana getirmek mümkündür.

Bitki boyu cinsine göre 60 cm. den 4 metreye kadar değişir. Bazı cinsleri ise yer örtücü olarak kullanılır. Çiçekleri beyazdan koyu kırmızıya kadar bir çok tonda olabilir.

Funda iyi drenajlı ve bol güneş alan yerlerde yetişir. Dikim sırasında  kompost  eklenir.Yazın bitkinin etrafındaki toprak malçla örtülür. (bakınız MALÇ) Çoğaltmak için, dalları toprağa hafifçe gömülür. Köklenince dikkatle ayrılarak başka yere dikilir.

 BUDAMA:  Çiçekleri solduktan sonra yaşlı dallara dokunmadan hafifçe budanabilir.

 

  ESKALONYA   (Escallonia)

Bu parlak yapraklı herdem yeşil çalı özellikle özellikle sahil bölgelerinde mükemmel bir çit bitkisi olarak kullanılır.Tek başına da yetiştirilebilir. Demetler halinde açan pembe,beyaz veya kırmızı çiçekleri haziran ayından sonbahara kadar üzerinden hiç eksik olmaz. Boyu 2 metre civarındadır.

Toprak açısından seçici değildir. Güneşli veya yarı gölge bir yerde yetişebilir.

BUDAMA:  Sonbaharda çiçek açmış dalları budanır. Çit olarak yetişenler de bu mevsimde budanır.

 

  PİTTOSPORUM

Özellikle ılıman sahil bölgelerde mükemmel yetişen herdem yeşil bir çalıdır. Tek başına veya çit olarak  parlak yeşilliğiyle çok güzel bir manzarası vardır. Nisan-mayıs aylarında açan krem rengi çiçekleri nefis bir kokuya sahiptir.

İyi drenajlı, kuytu ve güneşli yerler Pittosporum için uygundur. Boyu zamanla 3-4 metreye ulaşır. Ancak büyümesi yavaştır.

BUDAMA:  Şart değildir. Kuru veya istenmeyen dalları çiçekleri solduktan sonra budanabilir.

 

  FORSYTHİA  

Baharın ilk müjdecilerinden olan forsythia mart ayında parlak sarı renkli çiçeklerle donanır.  Yaprakları çiçekler döküldükten sonra çıkar.  Çit bitkisi olarak veya tek başına kolayca yetişir. Boyu zamanla 2,5 metreye ulaşır.

Güneşli veya hafif gölge yerlerde yetişir . İyi drenajlı herhangi bir bahçe toprağı yeterli olur.

Sonbaharda çelikleri dikilmek suretiyle veya toprağa uzatılarak köklendirilen dallarıyla çoğaltılır..

BUDAMA:  Forsythia  derin budanmamalıdır. Aksi takdirde bir sonraki mevsimde çok az çiçek açar. Bahar sonunda yalnızca dalların solmuş çiçekleri taşıyan kısımları budanır. Bitkinin tazelenmesi için birkaç yılda bir eski dallardan bir kısmı dipten kesilir.

 

 KAMELYA  (Camellia)

 Herdem yeşil parlak yaprakları, ve  nefes kesen güzellikteki çiçekleri ile kamelya herkesin bahçesinde görmek istediği bir bitkidir. Daha kış bitmeden açmaya başlar. Ancak zor yetiştiği düşünülerek  bahçelerimizde fazla yer bulamaz. Eğer kuzeye kapalı güneşli bir bahçeniz varsa bulunduğunuz iklim de aşırı soğuk değilse kamelya dikebilirsiniz. Veya büyük saksıya dikerek kış aylarını aydınlık ve serin  bir yerde geçirmesini  sağlamak suretiyle soğuk iklimlerde bu bitkiyi yetiştirmek mümkündür. 

Kamelya zamanla 2,5- 3 metreye kadar uzayabilir. Güneşli veya hafif gölge bir yerde yetişir. Hafif asitli toprağı sever.Toprak asitli değilse dikim çukuru humuslu toprakla doldurulur. Çiçekleri katmerli veya yalınkat, renkleri ise beyaz, pembe veya kırmızı tonlarındadır. Çizgili ve ebruli olanları da vardır. Şubat-mayıs aylarında açarlar. Kamelya fazla bakım isteyen veya problem çıkaran bir bitki değildir.

BUDAMA: Gerekmez. Yalnızca kuru veya bozuk dalları çiçekleri geçtikten sonra, mayısta budanır.

 

                                                                    

  AĞAÇ ŞAKAYIĞI

Çin orijinli ağaç şakayığı otsu türlerle büyük benzerlikler gösterir. Ancak odunsu dalları kışın kurumaz, yalnızca yapraklarını döker.Son derece zarif ve gösterişli bir bitkidir. Yavaş büyümekle beraber zamanla 1,5-2 metreye ulaşır. Çiçekleri 15-20 cm. çapında açar. Sarı, pembe, beyaz ve kırmızı cinsleri vardır.

İyi işlenmiş zengin toprakları,  güneşli ve kuytu yerleri sever. Bakım işleri diğer otsu türlerine benzer.

  Bakım önerileri için,  (Bakınız: ŞAKAYIK-Ömürlü çiçekler)

   BUDAMA: Sadece kuru ve bozuk dalları  ilkbaharda temizlenir.

 

 KÜSTÜM OTU

   (Mimosa pudica)                                         

Halk arasında küstüm otu veya çiçeği olarak bilinen bir çalı bitkisidir. Baklagillerdendir.(leguminosae) Brezilya kökenli olup, nemli ve sıcak iklimlerde yetişir. Pembe- eflatun  renkte, ipeksi ve güzel kokulu çiçekleri vardır .Haziran-ekim ayları arasında sürekli açar.Bitkinin parçalı yaprakları dış etkilere karşı son derece hassastır. En küçük bir dokunuş halinde yapraklar bir anda kapanır. Bitkiye ismini veren özellik de budur. Küstüm otu tropik iklimlerde herdem yeşil bir bitkidir.

Küstüm otu tohumdan kolaylıkla yetişir.  Sıcak suda ıslatılan tohumlar  bir gün bekletildikten sonra ılık ve aydınlık bir yere ekilir. Birkaç hafta sonra çıkan fideler yeteri kadar büyüdüğünde dışarıda güneşli ve kuytu bir yere dikilir.

Fidanlar yaz boyunca sık sık sulanır. Boyu 1,5 metreye ulaşabilir.

Serin iklimlerde saksı bitkisi olarak yetiştirilmesi daha doğru olur. Böylece kış aylarında iç mekana alınarak hayatta kalması sağlanabilir. Veya her yıl tohumdan tekrar yetiştirilir.

Mimozanın ülkemizde de yetişen farklı çeşitleri vardır. Ancak küstüm otu adı verilen bu cinsidir.(mimosa pudica)

                                                         

  OSMANTHUS

Popüler bir herdem yeşil çalı bitkisidir. Kenarları dişli parlak ve derimsi yaprakları, yasemin kokulu çiçekleri vardır. Bu çiçekler küçük, krem-beyaz renkte  ve demetler halindedir. Bitki cinsine göre ilk veya sonbaharda  çiçeklenir. Boyu 1,5 metreyi bulabilir. Tek olarak yetiştirilebileceği gibi sık yeşilliği ile mükemmel bir çit bitkisi de olabilir.

Osmanthus herhangi iyi drenajlı bir toprakta kolayca yetişir. Güneşli yerlere de dikilebilir ancak en çok hafif gölgeyi sever.

BUDAMA: Bitki çiçeklerini yaşlı dallarından verdiği için çok derin budanmaması gerekir. Çiçek mevsimi geçer geçmez hafifçe budanması yeterlidir.

Kaynak& Yazar: Hümeyra Özdamar