Bitkiler ile İç Mekan Tasarımı

Bitkiler bir iç mekan tasarımında ba ş arı elde etmede son derece önemli elemanlardır.
Ancak iç mekanda ba ş arılı bir bitkisel düzenleme yapılabilmesi için iç mekan
bitkilerinin kendilerine özgü yeti ş tirme faktörlerinin bilinmesi gerekir. Bu faktörler:

İ ç mekanda kullanılacak bitkilerin istedikleri yeti ş me ortamı isteklerine göre konulaca ğ ı
yerin bulunması, tasarımcının önemle üzerinde durması gereken konulardan biridir.

 Bitkiler ile İç Mekan Tasarımı

Bitkiler bir iç mekan tasarımında ba ş arı elde etmede son derece önemli elemanlardır.
Ancak iç mekanda ba ş arılı bir bitkisel düzenleme yapılabilmesi için iç mekan
bitkilerinin kendilerine özgü yeti ş tirme faktörlerinin bilinmesi gerekir. Bu faktörler:
İ ç mekanda kullanılacak bitkilerin istedikleri yeti ş me ortamı isteklerine göre konulaca ğ ı
yerin bulunması, tasarımcının önemle üzerinde durması gereken konulardan biridir.
Uygun olmayan yer seçimi tesisat masraflarının artması yanında bitkilerin bozulmasına
ve bakım masraflarının ço ğ almasına neden olur. Bu yüzden tasarım hedeflerine uyan
bitkilerin ortam istekleri (ı ş ık , su , toprak, ısı vb. ihtiyaçları) bilinmeli, bunlar içinden
mekan ko ş ullarına uyanlar seçilmelidir. Bu da dikkatli bir tasarım süreci gerçekle ş tirip,
ba ş arılı alan analizleri yapılarak gerçekle ş tirilebilir. Bitkinin alaca ğ ı en büyük boyut
ara ş tırılmalıdır. Böylece yapı içindeki kolon, merdiven vb. elemanlar arasında
olu ş abilecek karı ş ıklık engellenerek en uygun alan saptanmalıdır. Bitki kabının seçimi
önemlidir, bitkiye uygun olması gerekir. Bunun yanında mekanda olu ş turulan
atmosfere, stile göre kap seçilmelidir. Bitki kaplarının konstrüksiyonunda metalden
ta ş a, seramikten ah ş aba her türlü malzeme kullanılabilir. Bitkinin istedi ğ i ortam
özellikleri sürekli olarak sa ğ lanmalı, bitkinin bakımı düzenli olarak yapılmalıdır.
Ayrıca bitkisel materyal sa ğ lıklı, hastalık ve zararlılardan uzak, dinç olmalı, sa ğ lıklı bir
kök sistemine sahip olmalıdır. Dalları zarar görmemi ş olanlar seçilmelidir.
İ ç mekanda bitkiler için ı ş ık, tür ve yer seçiminde dikkate alınması gereken en önemli
faktördür. Bitkilerde geli ş meyi sa ğ layan fotosentez olayında etkin olan ı ş ık; renk
farklılıkları, ı ş ık yo ğ unlu ğ u (entansitesi veya ş iddeti) , niteli ğ i, günlük ı ş ıklanma süresi
(fotoperiyodizm) ve geli ş me boyunca toplam ı ş ıklanma süresi ile, bitkilerin büyümesi
ve geli ş mesine etki eder. Bitkiler için ı ş ı ğ ın görevleri; fotosentez, klorofil sentezi,
stoma davranı ş ları, ı ş ı ğ a göre ş ekillenme ve fototropizmdir.
Bu olaylarda, I ş ı ğ ın süresi, niteli ğ i ve ş iddeti etkilidir.I ş ı ğ ın süresi, fotoperiyodizmi etkiler. Böylece gün uzunlu ğ u ve kısalı ğ ından etkilenen
bitkilerde çiçeklenme ve büyüme oranları kontrol altına alınabilir.
I ş ı ğ ın ş iddeti yani yo ğ unlu ğ u bitkilerde antosiyanin pigmentinin olu ş umunu da
sa ğ lamaktadır. Bitkilerin ı ş ık ş iddeti ihtiyaçları türlere göre de ğ i ş iklik göstermektedir.
Her bitkinin ihtiyaç duydu ğ u minimum ı ş ık yo ğ unlu ğ u vardır.
Bitkiler ı ş ı ğ ın ş iddetine göre fototropizm, fotomorfoloji, fotoperiyodizm etkileri de
göstermekte; ayrıca bitki yapraklarında ı ş ı ğ a kar ş ı bir cevap olarak (fototaksi)
kıvrılmalar ve yön de ğ i ş tirme de gözlenebilmekte pigmentler yapısal özelliklerini
de ğ i ş tirerek bitki renklerinin de ğ i ş imine de neden olmaktadır.
I ş ı ğ ın niteli ğ i, ı ş ı ğ ın dalga boyunu ya da rengini ifade eder. Dalga boyları 400 nm ile
700 nm arasındaki dalga boylarına sahip ı ş ınım enerjisi Fotosentetik Aktif Radyasyon
(PAR) olarak tanımlanır. Fotosentezde en çok kullanılan ı ş ın bölgesi dalga boyları
610nm ile 710 nm arasında olan ı ş ınımlardır.
Bitkiler direkt ı ş ıktansa diffuz ı ş ıktan daha fazla yararlanırlar bu nedenle günümüzde
seralarda direkt ı ş ı ğ ı diffuz ı ş ı ğ a dönü ş türen malzemeler kullanılmaktadır.
Bitkide organik madde üretiminde fotosentez sınırlayıcı bir faktör olmazken ı ş ık
sınırlayıcı bir faktördür.
İ ç mekanda bitkisel tasarımda bitkileri do ğ al ı ş ık ş iddetine göre seçmek ya da seçilen
bitkilere göre uygun ı ş ık ş iddetinin sa ğ lanması olmak üzere iki yakla ş ım vardır.
Bitkiler için uygun ı ş ık miktarı ve süresi yapay ı ş ık kaynakları ile sa ğ lanabilmektedir.
Beyaz ı ş ık bitkiler için gerekli mavi ve kırmızı/kırmızı ötesi ı ş ı ğ ın en iyi ş ekilde
oranlanmasını sa ğ lar. Bu orantı bitkilerin rengini ve mobilyaların rengini bozmaz.

Çünkü beyaz ı ş ık aynı zamanda renksel geri verimi en yüksek ı ş ıktır. Beyaz ı ş ık
ço ğ unlukla bitkiler için en uygun olan ı ş ıktır.
Ayrıca bitkilerin ı ş ıklandırılmasında do ğ al gün ı ş ı ğ ında oldu ğ u gibi renksel geriverimi
yüksek ı ş ık kaynaklarının kullanılması sahip oldukları renkleri hemen hemen öz
renklerinde sergilemelerini sa ğ lar. Ayrıca ı ş ı ğ ın dalga boyu özelliklerinin yani renksel
özelliklerinin bitkilerin pigment renklerine ba ğ lı olarak i ş levlerini yerine getirmelerini
sa ğ lar.
Elektrik lambaları, yüksek oranda kırmızı ı ş ık verir. Tertibatının kurulması kolay ve
ucuzdur. Çok fazla ısı üretirler, kısa ömürlüdürler.
Florasan lambalarında mavi renk fazla, kırmızı ı ş ık daha az miktardadır. Genel
kullanımda en çok verimi olan ı ş ık üreticileridirler. Mavi ı ş ık fotosentez ve klorofil
sentezinde kullanılmaktadır. Ancak çiçekleri için sergilenen bitkilerde kırmızı ı ş ık
takviyesi yapılması ş arttır.
Alçak basınçlı sodyum lambalar çok verimli lambalardandır.
Aydınlatma tekni ğ i modern mimaride yerini görev, i ş , aydınlatmasına bırakmı ş tır. Bu
da mekanda kullanım amaçlarına göre çe ş itli ı ş ık yo ğ unluklarının kullanımını
beraberinde getirmi ş tir. Bitkilerin az ı ş ık alan bölgelere yerle ş tirildi ğ i durumlarda
tamamlayıcı ı ş ı ğ a ihtiyaç duyulur. Aynı ş ekilde yeterli ı ş ık yo ğ unlu ğ unu alamayan
evlerde ve çiçekçilerde de bu durum geçerlidir.
Bitkilerin tek taraftan aydınlatılmaları onların ı ş ı ğ a yönelim e ğ ilimlerinden ötürü ş ekil
bozukluklarına neden olmaktadır bu durumun engellenmesi için saksıların periyodik
olarak yerlerinde döndürülmeleri gerekmektedir. E ğ er bitkinin bulundu ğ u kasa sabit
ise, bitkinin az ı ş ık alan taraflarına yapay ı ş ık kayna ğ ı ile de takviye yapılır.

I ş ık iç mekanda bitkiler için oldu ğ u kadar iç mimari ve dekorasyon bakımından da
oldukça büyük bir öneme sahiptir. I ş ık bitkinin sa ğ lıklı bir geli ş me gösterebilmesi için
önemli oldu ğ u kadar iç mekanda gerçekle ş tirilecek tasarımın devamlılı ğ ının
sa ğ lanabilmesi için de oldukça önemlidir.
Renklerin do ğ ru algılanması ise en ufak ayrımların seçilebilmesi anlamına gelir. Bu da
aydınlatan ı ş ı ğ ın tayfsal yapısına ve gözlenen ı ş ıklılı ğ ın niceli ğ ine ba ğ lıdır. Bir ı ş ı ğ ın
renksel geriverimi, o ı ş ı ğ ın, renkleri öz renklerine yakın gösterme özelli ğ idir. Bu
nedenle iç mekan aydınlatma tasarımında ve özel amaçlı dekoratif aydınlatmalarda ı ş ık
kaynaklarının renksel geri verim özelliklerine dikkat etmek gerekir.
İ ç mekanda kullanılan bitkiler aydınlatıldıklarında mekanı kullananlar üzerinde
dinginlik, huzur ve rahatlama hissi uyandırır. Mekandaki aydınlatma kaynakları
kapatıldıklarında bitkilerin siluetleri duvarlarda yerde ve tavanda gölgeler olu ş turur,
renkleri mekanda yansımalara neden olarak mekanda ton farklılı ğ ına neden olur,
dokuları arasındaki farklılıklar hissedilir ve bitkinin formu ve yaprak, gövde dal yapısı
ortaya konur. Böylece bitkilerin iç mekanda bir plastik ö ğ e gibi resim, iki boyutlu
heykel gibi algılanmasını sa ğ lar. Mekanda monotonlu ğ u kırarak farklılık sa ğ lar.
Kullanıma vurgu etkisi , yönlendirme etkisi, farklılık ve birlik katarak iç mekana estetik
özellikler sa ğ larken, mimari özelliklerini de vurgular.
İ ç mekanda bitkilerle yapılan dekoratif aydınlatmaların yanı sıra iç mekanda plastik
ö ğ elerin örne ğ in bir heykelin dokularını, görünü ş ünü ön plana çıkarmak ya da mekanda
sergilenen bir resmin, kabartmanın da ön plana çıkması sa ğ lanabilir. Ayrıca dokulu
yüzeylerde renk etkisi farklıla ş ır. Rengin zevk ve kullanım amacıyla iç mekanda ı ş ık
ile birlikte dü ş ünülmesi mutlaka gereklidir.
Kabartmaların dokulu yüzeylerinde, resimlerde ve heykellerde aydınlatma sırasında
gelen ı ş ı ğ ın yönünün do ğ ru tayin edilmesi gerekmektedir. Aydınlatılacak objenin
dokusal özelli ğ i önem ta ş ıyorsa ı ş ı ğ ın üstten verilmesi sa ğ lanmalıdır.

Plastik ögelerin yüzeylerinin mat ya da parlak olu ş u da aydınlatma da dikkat edilmesi
gereken önemli bir husustur.
Ancak iç mekanda kullanılan plastik ö ğ elerinin aydınlatma tasarımı yapılmadan önce
bitkilerde de oldu ğ u gibi mekanın hangi amaçla kullanıldı ğ ına, mekanın mimari
özelliklerine ve boyutlarına da dikkat edilmelidir.
İ ç mekan tasarımında bitkilerle, plastik ö ğ elerle yapılan tasarımda renk, mekanın
boyutlarına, aydınlı ğ ına, kullanım amacına, içinde ya ş ayacak ve mekanı kullanacak
ki ş ilerin ya ş , cinsiyet, zevk, kültür ve ihtiyaçlarına, mekanda kullanılacak elemanların
büyüklü ğ üne, huzurlu ya da sakin veya hareketli bit ortam yaratma amaçlarına göre
mekanın bütünlü ğ ünü bozmadan dü ş ünülmesi gerekmektedir.
İ ç mekan tasarımında bitkilerle ya da plastik ö ğ elerle yapılan düzenlemelerde çok fazla
renk kullanımı veya parlak renklerin kullanımı rahatsızlık verebilir.
I ş ı ğ ın ve rengin kullanımının mekanın boyutlarının da de ğ i ş ebilece ğ i saptanmı ş tır.
Eylemler ve renk arasındaki ili ş kilerin do ğ ru kurulması sonucu görsel konforun
sa ğ lanması kolayla ş acaktır.