JOJOBA

ANAVATANI

ANAVATANI, ABD’NİN ARİZONA ve KALİFORNİYA EYALETLERİ İLE MEKSİKA’NIN SONORA ÇÖLÜ’DÜR.İLK OLARAK 1789 YILINDA İTALYAN RAHİP CLAVİJERO TARAFINDAN TANIMLANMIŞTIR.

TARİHÇESİ VE ÖZELLİKLERİ

CLAVİJERO; KALİFORNİYA ve SONORA ÇÖLÜ YERLİLERİNİN, DERİ KANSERİ VE YARALARIN TEDAVİSİNDE, SAÇ ÇIKARTILMASINDA, DOĞUM AĞRILARININ BAŞLATILMASINDA KULLANDIKLARINI BİLDİRMİŞTİR.1933 YILINDA, TOHUMUNDAKİ MUM TABİATINDAKİ YAĞIN, DİĞER BİTKİLERDEKİ YAĞLAR-DAN FARKLI OLDUĞU ve KAŞALOT ADLI SPERM BALİNANIN YAĞINA DENK OLDUĞU KEŞFEDİLMİŞTİR.2 nci DÜNYA SAVAŞI İLE BİRLİKTE ÖNEMİ ARTMIŞTIR, ANCAK ÇALIŞMALAR 1972’DE İLAN EDİLEN DENİZ MEMELİLERİNİ KORUMA ANLAŞMASININ BALİLALARIN AVLANMASINI KISIT-LAMASI İLE YOĞUNLAŞMIŞTIR.

BİTKİSEL ÖZELLİKLERİ

TOHUMLARINDA %50 ORANIN-DA YAĞ BULUNMAKTADIR.BİR JOJOBA BİTKİSİNDEN;5 YAŞINDA 500 g,12 YAŞINDA 2.500 g,25 YAŞINDA 14.000 g TOHUM ELDE EDİLİR.JOJOBA BİTKİSİ GÖLGEDE 35-45oC GİBİ EKSTREM ÇÖL SICAKLIKLARI-NA DAYANIKLIDIR.YILLIK 500mm YAĞIŞ, İYİ BİR VERİM İÇİN YETERLİDİR; 100mm’DE AZ DA OLSA TOHUM VERİR, ANCAK BİTKİ HİÇ SUSUZ UZUN YILLAR YAŞAR.SU, ÇİÇEK ve TOHUM İÇİN GEREKİR.600-1200m YÜKSEKLİKLERDE YETİŞMEKTEDİR.TOPRAK SEÇİCİLİĞİ YOKTUR, ÇORAK YERLERDE YETİŞİR.LİTREDE 7g YOĞUNLUKTA TUZLU SUYA DAYANIKLIDIR.60-90cm BOYU OLDUĞU HALDE, İYİ SULAMA İLE 2-3m BOYLANABİLİR.ÇALI FORMUNDA; HERDEM YEŞİL; YAPRAKLARI KALIN, DERİMSİ, MAVİMSİ YEŞİL RENKTE, MEYVE-LERİ KAHVE RENGİNDE YERFISTIĞI-NA BENZER BİR ÇÖL BİTKİSİDİR.100-200 YILLIK ÖMRÜ VARDIR.KISA SÜRELİ (-5)-(-9)oC DÜŞÜK SICAKLIKLARA DAYANIKLIDIR.KÖKLERİ ORTALAMA 9-10m DERİNE İNER; OLGUN BİR JOJOBA BİTKİSİ-NİN KÖKÜ 20-25m DERİNE İNEBİLİR.BU, JOJOBA’YA, KURAGA DAYANIK-LILIK ÖZELLİĞİ SAĞLAR.AYRICA EROZYON İLE MÜCADE-LEDE MÜKEMMEL BİR BİTKİDİR.ANTEPFISTIĞI GİBİ İKİ EVCİKLİDİR; YANİ ERKEK AĞAÇ ve DİŞİ AĞAÇ DİYE İKİ TİPİ VARDIR.TOHUMLARDAN ERKEK VEYA DİŞİ ÇIKMA ORANI YAKLAŞIK %50’DİR.BU YÜZDEN TOHUM EKİMİNDE, HER ÇUKURA 4 TOHUM KONUR.DİŞİ VE ERKEK BİTKİLERDE ÇİÇEKLERİN SÜRGÜN ÜZERİNDEKİ GÖRÜNÜMÜ...JOJOBA ÇİÇEKLERİ YABANCI TOZLANIR; TOZLANMA RÜZGAR, BÖCEK ve KUŞLARLA OLUR.BAHÇE TESİSİNDE ERKEK/DİŞİ ORANI 1/5 VEYA 1/7 OLMALIDIR.JOJOBA, TOHUM VEYA YARI ODUN ÇELİKLERİ İLE ÇOĞALTILIR.KALİFORNİYA’DA 1.5 x 3m ARALIK-LA DİKİLMEKTEDİR.1 DEKAR (1.000m2) ALANDA 175-200 BİTKİ YETİŞİR. BU İSE 1 DEKAR ALANDAN 125-450kg TOHUM ve 75-225kg YAĞ ANLAMINA GELMEKTE-DİR.A.B.D.’DE JOJOBA TOHUMUNUN KİLOSU: 1.5 $, JOJOBA YAĞININ TONU: 4.000 $’DIR.AVSUTRALYA’DA YAĞ: 4.4$/kg, TOHUM: 2.2$/kg İKEN, VERİM: 3.500kg/ha’DIR.

JOJOBA YAĞININ ÖZELLİKLERİ

YAĞI, ZEYTİNYAĞINA BENZER TEKNİKLE ELDE EDİLİR.AÇIK SARI RENKTE, DOYMAMIŞ, ÇOK FAZLA STABİL VE SAFTIR.BİLİNEN BÜTÜN BİTKİSEL YAĞLAR, GLİSEROL İLE YAĞ ASİTLERİNİN BİR ESTERİDİR.OYSA JOJOBA YAĞI UZUN ZİNCİRLİ DALLANMIŞ BİR ALKOL GRUBU İLE YAĞ ASİTLERİNDEN OLUŞMUŞTUR.YÜKSEK SICAKLIK ve BASINÇ-TA KARARLILIĞINI ve VİSKOSİTESİNİ KAYBETMEYEN ve TEMAS YÜZEYİNE İYİCE YAPIŞAN BALİNA YAĞI, AĞIR İŞ MAKİNALARIN VAZGEÇİLMEZ YAĞIDIR.JOJOBA İLE BALİNALAR ve MAKİNALAR KURTARILMIŞTIR.UÇAK VE FÜZE MOTORLARINDA KULLANILAN BU YAĞ, OTOMO-BİLDE MOTOR YAĞI OLARAK KULLANILDIĞINDA ARAÇ 200.000 km YOL ALABİLİYOR.AYNI MİKTAR YAKITLA ALINAN YOL İSE 3-5 MİSLİ ARTABİLİYOR.ÇOK HASSAS MAKİNALARIN YAĞLANMASINDA KULLANILACAK KADAR DA İNCE BİR YAĞDIR.HİDROJENASYON SONRASI JOJOBA, ÇOK DAYANIKLI BİR MUM YAPISI KAZANMAKTADIR.DİĞER KULLANIM ALANLARI İÇİNDE;MATBAA MÜREKKEBİ, LASTİK ve YAPIŞTIRICI GİBİ MADDELERİN YAPIMI,MUM, REÇİNE, KORUYUCU KAPLAMA İLE AYAKKABI, ARABA ve KAĞIT CİLASI YAPIMI, SABUN, ŞAMPUAN, SAÇ BESLEYİCİLERİ, DETERJAN, KREM ve İLAÇ ÜRETİMİ VARDIR.KONSERVECİLİKTE MALZEMENİN TADININ ve TAZELİĞİNİN MUHAFAZASI AMACIYLA KULLANILMAKTADIR.YAĞIN OKSİDE OLMADAN ve TOHUMUN İSE BOZULMADAN NE KADAR SÜREYLE SAKLANA-BİLECEĞİ HENÜZ BİLİNMEMEKTEDİR. ÖRNEĞİN; 20-25 YAŞINDAKİ TOHUMLARDAN ELDE EDİLEN YAĞIN HİÇ BİR ÖZELLİĞİNİ KAYBETMEDİĞİNİ ARAŞTIRICILAR BİLDİRMEKTEDİRLER.TOHUMUNDAN YAĞ ELDE EDİLDİKTEN SONRA KALAN KÜSPESİNDE %30-35 ORANINDA PROTEİN BULUNMAKTADIR.ANCAK, SİMMONDSİA MADDESİ ÇIKARILDIKTAN SONRA HAYVAN YEMİ OLARAK KULLANILIR.A.B.D.DE 2 OTOBÜS FİRMASI PAHALLI OLMASINA RAĞMEN YÜKSEK BASINÇ VE SICAKLIKTA BOZULMAMASI NEDENİYLE OTOMOTİK TRANSMİSYON SİSTEMİNDE JOJOBA YAĞINI KULLANMAKTADIR. (J.AUSTR.INS.AGR.SCI, 1983)

ÇALIŞMALAR

A.B.D. TARIM BAKANLIĞI, STRATEJİK ÖNEME SAHİP BİTKİLER BAŞLIĞI ALTINDA;JOJOBA (DAYANIKLI MUMSU YAĞ)J.curcas (DİZEL BENZERİ YAĞ)E.latryis (ENERJİ VEREN YAĞ)GİBİ BAZI BİTKİLERİ İNCELEMİŞTİR.BAŞTA A.B.D., İSRAİL VE MEKSİKA OLMAK ÜZERE AVUSTRALYA, ARJANTİN, BREZİLYA, PARAGUAY, VENEZUELLA, LİBYA, MISIR, SUDAN, KUVEYT, HİNDİSTAN, NİJERYA, KENYA, JAPONYA VE AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİ, JOJOBA YETİŞ-TİRİCİLİĞİ KONUSUNDA HER TÜRLÜ İMKANI DEĞERLENDİRMEKTEDİR.AVRUPA BİRLİĞİ, AKDENİZ’E KIYISI OLAN ÜYE ÜLKELERİN-DEN, JOJOBA ve DİĞER BAZI ENDÜSTRİYEL ÖNEME SAHİP BİTKİLERİN YETİŞTİRİLME OLA-NAKLARINI ARAŞTIRMASINI İSTEMİŞTİR.BÖYLECE ÜYE ÜLKELERDEN YUNANİSTAN, GİRİT ve RODOS ADALARINDA 1980 - 1981 YIL-LARINDA JOJOBA PLANTAS-YONLARI KURMUŞTUR.1984 - 1985 YILLARINDA İLK ÜRÜNÜ ALMAYA BAŞLAMIŞTIR.JOJOBA YETİŞTİRİCİLERİ, 1972 YILINDA KALİFORNİYA’DA “JOJOBA YETİŞTİRİCİLERİ DERNEĞİ” ADLI BİR DERNEK KURMUŞLARDIR.DERNEK, JOJOBA İLGİLİ ARAŞTIR-MA, HABER VE İLANLARIN YAYIN-LANDIĞI “JOJOBA HAPPENINGS” ADLI BİR YAYIN ORGANINA SAHİP BULUNMAKTADIR.JOJOBA DERNEĞİ-NİN KURUCULARIN-DAN JAPON ARAŞ-TIRICI Dr. THOM MIWA’NIN, JOJOBA ve BALİNALAR İLE İLGİLİ BİR ÇİZİMİ...JAPONYA, A.B.D. ve MAKSİKA’DA ARAZİLER SATIN ALARAK BURA-LARDA JOJOBA ÜRETİP ÜLKESİNE GÖNDERMEKTEDİR.BÖYLE BİR JAPON FİRMASI GELE-CEĞE YÖNELİK HEDEFLERİNİN; JAPONYA İÇİN 100-120 TON JOJOBA YAĞI ÜRETMEK OLDUĞUNU BİLDİR-MİŞTİR (JOJOBA HAPPENING, 1992)ÜLKEMİZDE JOJOBA İLE İLGİLİ ÇALIŞMALAR ÇOK YENİDİR.1981 YILINDA ADANA’DA BİR JOJOBA BAHÇESİNE SAHİP OLAN SAMİ DİNKÇİOĞLU, AYNI ZAMANDA DERNEĞİN ÜRETİCİ BAZLI İLK TÜRK ÜYESİDİR ve JOJOBA’NIN ÜLKEMİZ-DE YAYGINLAŞMASI İÇİN UZUN YILLAR ÇALIŞMIŞTIR.İLK BİLİMSEL ÇALIŞMA TÜBİTAK DESTEĞİYLE ÇUKUROVA ÜNİVER-SİTESİ TARAFINDAN 1993 YILINDA YAPILMIŞ ve BİRECİK, ADANA ve ANTALYA KOŞULLARINDA JOJOBA YETİŞTİRİLME OLANAKLARI ve ADAPTASYONU ARAŞTIRILMIŞTIR.

SONUÇ