ACEM BORUSU   (Campsis)

Borazan biçimi portakal rengi çiçekleri ve canlı yeşilliğiyle bir çok bahçeyi süsleyen Acem Borusu,en gösterişli sarmaşık çalılardandır. Çok kolay yetişir. Dalları duvarlara tutunarak büyümekle beraber,ilk bir kaç yıl bitki bağlanarak desteklenmelidir.

Sarmaşık bol güneşli,drenajı iyi bir yere dikilir.Yazın düzenli sulanır. Gübreli toprağı sever.

Kış sonunda önceki yıl çiçek açmış bütün dallar 3-4 göz üzerinden budanır. Bitki kök sürgünleri veya çelik yoluyla çoğaltılabilir.

 

  HANIMELİ  (Lonicera)

Hanımeli çiçeklerinin balını tatmamış çocuk var mıdır acaba? Belki  de en yakından tanıdığımız sarmaşıktır hanımeli.. Yaz boyunca açan sarı, pembe  ve beyaz çiçekleri mis gibi kokar. Sonbaharda ise yaprakları kızarır ama çoğunlukla dökülmez. Çok kolay büyür. Çitleri,çardakları çabucak sarıverir. Hanımeli her yıl  sonbaharda budanarak kontrol altında tutulmalıdır.Yoksa bitkinin iç kısımları kurur ve yeşilliği cılız bir görünüş alır. Güneşte veya hafif gölgede yetişebilir. Suyu sever. Kokusu, rengi ve yaprakları farklı çeşitleri vardır. Hanımeli kök sürgünlerinden yetişir.

 

                                                                      KİVİ  (Actidinia sinensis) 

Sarmaşıkların arasında kivinin ne işi var diye düşünülebilir. Ancak  bu bitki leziz meyveler verdiği kadar, çok kolay ve alabildiğine büyüyebilen ideal bir süs bitkisidir aynı zamanda..

Yaprakları büyük ve oval,dalları tazeyken incecik kırmızı tüylerle kaplıdır. Yaz başında krem rengi zarif çiçekler açar. Kuzeye kapalı, güneşli ve havadar bahçelerde çok güzel büyür. Çardak,çit veya kuru ağaçları, hatta duvarları çabucak sarar. Zengin toprağı ve suyu sever.

Bitkinin meyve vermesi için erkek ve dişi bitkiler yanyana dikilmelidir. Meyveler kasım ayında olgunlaşır. Bitki kışın yaprağını döker.

Budamaya gerek yoktur. Yalnızca kuru ve istenmeyen dallar alınır.

                                                                    

                                                                   MOR SALKIM  (Wisteria sinensis)

İlkbaharın geldiğini   duvarları eflatun bir bulut gibi sarmış, burcu burcu kokan mor salkımdan daha iyi ne hissettirebilir?

Bahçeniz varsa mutlaka bir mor salkım edinin. Kuru ağaçlara,duvar ve çitlere sardırabilir,yahut düzenli bir şekilde budayarak küçük bir ağaç şekli verebilirsiniz.

Mor salkım ilk dikildiğinde 1-2 yıl sabır gerektirir. Ama yerine bir alışınca hemen hiç bakım istemeden alabildiğine büyür. Drenajı iyi,bol güneş alan bir yere dikin. İlk yıl düzenli bir şekilde sulayın ve besleyin.

BUDAMA: Çiçekleri bittikten sonra,Temmuzda budanır. Sadece çiçek açmış dalları ve kurularını almanız yeterlidir. Daha ileriki yıllarda boyunu ayarlamak için budayabilirsiniz.

Mor salkım budanmazsa 80 metreye kadar uzayabilir.  Akasya cinsinden olan mor salkım çok uzun ömürlü ve dayanıklı bir bitkidir.    

                                                     

                                                             YASEMİN  (Jasminum)

Eski Araplar tarafından  ebedi aşkı temsil ettiğine inanılan yasemin emsalsiz kokulu minik yıldızlara benzer çiçekleriyle çok zarif bir bitkidir. Kışın yaprağını döken ve herdem yeşil cinsleri vardır. Çiçekleri türüne göre pembe,beyaz ve sarı renkte olabilir.

Beyaz Yasemin:

Sıcak iklimlere has bir çiçek olduğu düşünülse de güneye bakan muhafazalı bir yere dikildiğinde az serin iklimlerde de kolaylıkla yetişir. Çiçeklenme mevsimi uzundur. Mayıs ayından sonbahara kadar sürekli açar. Pembe renkli tomurcuklar açtığında beyaza döner.8-9 metre uzayabilen yasemin çardakları çok güzel sarar. Enfes kokusu için eve yakın yetiştirilir.Budama gerektirmez.

Sarı Yasemin:

Kış Yasemini de denilen bu tür gerçekte sarmaşık değildir.Bununla beraber 3 metre kadar uzayan dalları destek gerektirir. Bitki Şubat sonlarından itibaren parlak sarı çiçeklerle donanır. İlkbaharın en erken müjdecilerindendir. Çiçekler daha sonra yerlerini gür bir yeşilliğe terkeder. Bakımı kolaydır. İlkbaharda çiçekleri geçtikten sonra dalların bir kısmı budanarak bitkinin tazelenmesi sağlanır.

Yaseminler bol güneş alabileceği, drenajı iyi,gübreli bir toprağa dikilir. Özellikle ilk yıl muntazaman sulanmalıdır. Kök sürgünlerinden çoğaltılabilir. Veya toprağa dal uzatılır,fazla gömülmez. Kök salınca ilkbaharda ana bitkiden makasla ayrılarak başka yere dikilir.

 

 

                                                                    ÇARKIFELEK   (Passiflora)

                                                              

                                                                Bahçenizde egzotik görünüşlü bir sarmaşık istiyorsanız passiflorayı seçin. Güneye bakan bol güneşli bahçelerde kolayca yetişir. Kışın kurusa bile baharda kökünden yeşerir.

El biçimi yapraklı narin dalları çardakları çabucak sarar.İlginç şekilli çiçekleri haziran-eylül arasında açar. Bu çiçekler daha sonra yerlerini bazı cinsleri yenebilen portakal renkli oval meyvelere bırakırlar.

Passifloranın en önemli özelliği tanıdık isminden de anlaşılacağı üzere bu bitkiden çıkarılan bir maddenin tıbbi ilaçlarda kullanılmasıdır.

Toprak açısından çok seçici değildir ama iyi drenajlı ve zengin topraklarda çok güzel büyür. Suyu sever. Dökülen tohumlarından her yıl yeni fideler üretir

.

BUDAMA: Nisan ayında kurumuş ve istenmeyen dalları temizlenir.

 

 

 

 

  KLEMATİS   (Clematis)

 

Sarmaşıkların kraliçesi olarak bilinir. Klematis bizde pek yaygın değildir ama her bahçede olması gereken zarif ve değerli bir bitkidir.

Çeşitleri,çiçek biçimi,açma zamanı ve boy açısından büyük farklılıklar gösterir. Yetiştirilmesi pek kolay değildir.

İyi işlenmiş,nemli ve humuslu toprakları sever. Düzenli sulanır. Bitkinin kökleri gölgede olmalı,dalları ise güneş görmelidir. Bunu sağlamak için köküne yakın toprak büyücek taşlarla örtülebilir veya etrafına bodur çalılar dikilir. Çiçekleri mor,beyaz ve pembe tonlarında,bazen de ebruli olur. Klematis cinsine göre 3 m.den 10 m.ye kadar uzar. Açma zamanı ise mayıstan ekim ayına kadar değişir.

Nisbeten kolay yetişmesi ve gösterişi açısından “Jackmanii” cinsini tavsiye edebilirim.

 

BUDAMA: İlkbaharda açanlar çiçekleri geçtikten hemen sonra ve derince, yazın açanlar ise mart ayında ve orta karar budanır.

 

 

                 SARMAŞIK ORTANCA   (Hydrangea petiolaris)

 Ortancayı herkes tanır ama, bir de sarmaşık cinsi olduğu pek bilinmez. Oysa son derece gösterişli ve gölge mekanlar için az bulunur bir bitkidir.

Sarmaşık ortanca kenarları dişli ve parlak yeşil yapraklıdır.Haziranda açmaya başlayan iri beyaz çiçek kafalarının ortası minik, kenarları ise irice çiçeklerle çevrelenmiştir.

İlk 1-2 yıl nazlı büyüdükten sonra  birden gelişir ve zamanla eni-boyu 20 metreye kadar genişleyebilir. Çirkin  duvarları, kuru ağaçları veya bahçe çitlerini sararak manzarayı güzelleştirir. Sonbaharda kızaran yaprakları, kışın ise kırmızımsı renkli dalları ile her mevsim dekoratif özelliğini korur.

 

Kendiliğinden tırmanıcı bir sarmaşık olmakla beraber ilk yıllarda destek sağlanmalıdır.Gölge veya güneşte yetişebilir. Suyu sever. Diğer ortancalar gibi humuslu veya bol gübreli topraklarda iyi yetişir.

 

BUDAMA: Şart değildir.İstenmeyen dalları kışın budanır..

 

                                           

  CEZAYİR MENEKŞESİ  (Vinca)

Cezayir menekşesi ağaç altlarında, eğimli ve yarı gölge alanlarda mükemmel bir yer örtücü olabilir. İnce dalları toprağa çabucak yayılır.Değdiği yerlerden kök salar. Zarif mavi çiçekleri baharda erkenden açar ve yaz boyunca açmaya devam eder. Herdem yeşil parlak yaprakların düz renginden başka ebruli bir cinsi de vardır. Yaprağı ve çiçekleri daha küçük bir diğer cinsi asma saksılarda çok güzel yetişir. İsminin sıcakları çağrıştırmasına rağmen soğuk iklimlere dayanıklıdır.

Drenajı iyi herhangi bir bahçe toprağı yeterlidir . Güneş ve gölgede yetişebilir. Fazla seçici değildir. Düzenli sulanır.Köklü dallarından çoğaltılır.

BUDAMA:  Lüzum yoktur.

 

                     AMERİKAN SARMAŞIĞI (Parthenocissus quinquefolia)

Ömürlü bir sarmaşıktır. Asma yaprağına benzeyen  yapraklarını kışın döker.  Parlak yeşil yapraklar sonbaharda muhteşem kızıl renklere bürünür. Yazın açan minik yeşil çiçekler sonbaharda üzüme benzer mor meyvelere dönüşür. Bitkinin meyveleri kuşlar tarafından çok sevilir fakat insanlar için zehirlidir. Çocukların yememesine dikkat edilmelidir 

Son derece hızlı gelişen bitki kısa zamanda çitleri, duvarları sarar.Bu özelliği ile çirkin görünümlü binaları giydirmekte çok kullanılır. Kuru ağaçları sardırmakta veya yer örtücü olarak da kullanılabilir. Dallarından çıkan minik vantuzlarıyla duvarlara kendiliğinden tutunur. Bununla beraber ilk yıllarda tutunmasına yardımcı destekler kullanılması iyi olur. Bitki zaman içinde 15 metreye ulaşır.

Önemli bir nokta; Bitki kontrol altında tutulmadığı takdirde etrafındaki ağaç ve çalılara sararak onları boğabilir. Canlı ağaçlara sardırılmamalıdır.

 

Drenajı düzgün, herhangi bir toprak yetişmesi için yeterlidir. Bununla beraber gübreli ve iyi sulanan topraklarda çok hızlı gelişir. Güneş ve gölge ayırt etmez.

 

BUDAMA

 

Budamaya dayanıklıdır. İstenmeyen dallar  ilkbaharda kesilir.

 

Üretilmesi çok kolaydır. Toprağa uzatılan dallar kısa zamanda köklenir. Bunlar sökülerek istenen yerlere  fidelenir. Yetişkin bitkilerin tohumları çoğu zaman düştüğü yerlerde kendiliğinden filizlenir.

 

                     ÇOBAN DEĞNEĞİ (Polygonum baldschuanium)

Yaprak döken bir sarmaşıktır. Yaprakları kalp şeklinde, salkımlar halinde açan minik çiçekleri beyaz renktedir. Son derece hızlı ve gür büyüyen bir sarmaşıktır..Yerini sevdiği takdirde sık ve ince sürgünler yılda 5-6 metre uzayabilir. Haziranda açan çiçekleri neredeyse bitki yaprak dökünceye kadar üzerinden eksik olmaz. Ağır, su tutan toprakları sever. Fazla güneşten hoşlanmaz. Yetişkin hale gelinceye kadar bol su ister.

BUDAMA Bitkiyi kontrol altında tutmak zordur. İstenmeyen dallar her kış sonunda, daha yapraklar yeşermeden budanır.

Kök sürgünlerinden kolayca üretilir.